Tranh quý từ Lwów lưu giữ tại Ba Lan đối mặt rủi ro không thể trở về Ukraine

Khi chiến tranh toàn diện bùng nổ tại Ukraine, nước này đã di chuyển nhiều tác phẩm nghệ thuật có giá trị từ các bảo tàng tại Lwów sang lãnh thổ Ba Lan nhằm bảo vệ khỏi mối đe dọa phá hủy do bom đạn của Nga. Những tác phẩm này sau đó được trưng bày trong các bảo tàng Ba Lan như một phần của triển lãm tạm thời, nhằm vừa đảm bảo an toàn vừa giới thiệu đến công chúng rộng rãi hơn.

Hiện tại, bộ sưu tập đang được trưng bày tại Triển lãm tạm thời mang tên “Kresy Europy – ze skarbca Lwowskiego Muzeum Historycznego” tại Bảo tàng Pomorza Środkowego, Słupsk. Triển lãm khai mạc ngày 10/6 và dự kiến kéo dài đến ngày 18/10/2026, bao gồm hơn 600 hiện vật không chỉ là tranh mà còn có các hiện vật khảo cổ từ Ai Cập cổ đại, Lưỡng Hà, Hy Lạp, La Mã, cùng những dụng cụ quân sự, thủ công mỹ nghệ và các món đồ văn hóa thuộc châu Âu trung đại. Triển lãm có sự bảo trợ danh dự của ông Mieczysław Struk, chủ tịch tỉnh Pomorskie và ông Vasyl Bodnar, Đại sứ Ukraine tại Ba Lan.

Trong số các tác phẩm được trưng bày có hai bức tranh nổi bật từ bộ sưu tập Lubomirski: “Chân dung Roksolana” (họa sĩ không rõ, tranh dầu thế kỷ 16) và “Chân dung chàng trai trẻ” của họa sĩ Alojzy Rejchan năm 1850, trị giá khoảng 150 nghìn złoty. Tuy nhiên, ngày 20/7/2026, bảo tàng đã nhận được yêu cầu đảm bảo quyền sở hữu từ các đại diện pháp lý của các hậu duệ Andrzej Lubomirski, nhằm ngăn chặn việc bảo tàng chuyển nhượng hoặc giao nộp tranh trong thời gian diễn ra vụ kiện đòi tranh.

Luật sư Maciej Obrębski, đại diện cho khoảng 50 hậu duệ của Andrzej Lubomirski trên thế giới, cho biết mục tiêu là giữ lại bộ sưu tập trong lãnh thổ Ba Lan, có thể gửi vào bảo tàng tại Wrocław đang được xây dựng, nhằm tiếp tục phục vụ công chúng Ba Lan theo đúng nguyện vọng ban đầu từ thế kỷ 19.

Vụ kiện nhằm bảo vệ tranh tranh chấp đang đối mặt với những khó khăn nhất định khi Tòa án khu vực Słupsk không tiến hành xử lý đơn yêu cầu bảo vệ tranh trong thời gian nhanh chóng như luật quy định, mà thay vào đó thông báo ngay cho bảo tàng về vụ kiện, khiến phía bảo tàng có cơ hội chuẩn bị và ứng phó. Điều này làm giảm khả năng áp dụng biện pháp ngăn chặn xuất khẩu tranh khỏi Ba Lan trong thời gian chờ xử lý vụ án chính.

Luật sư Obrębski cho rằng sự chậm trễ của tòa án là lý do khiến tranh có thể không giữ được vị trí hiện tại tại Ba Lan, tương tự như trường hợp tranh từ bộ sưu tập Lubomirski từng được trưng bày tại Lâu đài Hoàng gia Warsaw vào cuối năm 2023 đến đầu 2024. Khi đó, các tranh trị giá khoảng 1,2 triệu złoty đã bị xuất cảnh trở lại Ukraine ngay sau khi tòa án thông báo về vụ kiện, khiến triển lãm đóng cửa sớm hơn dự kiến và mất cơ hội đòi lại tác phẩm.

Một vấn đề khác được đề cập là các bảo tàng tổ chức triển lãm chưa xin cấp “giấy miễn trừ bảo tàng” từ Bộ Văn hóa Ba Lan để bảo vệ các tác phẩm nghệ thuật nhập khẩu tạm thời khỏi bị thu giữ hay bị yêu cầu kê biên nhằm đảm bảo sẽ được trả lại đúng hạn cho chủ sở hữu sau khi kết thúc triển lãm. Cụ thể, không có đơn xin miễn trừ từ Lâu đài Hoàng gia Warsaw hay Bảo tàng Pomorza Środkowego liên quan tới bộ sưu tập Lwów.

Người phát ngôn Bộ Văn hóa Ba Lan nhấn mạnh trong trường hợp tranh có tranh chấp, quyền sở hữu sẽ được giải quyết qua hệ thống tòa án theo quy trình pháp luật hiện hành. Bộ Văn hóa không can thiệp hay ra chỉ thị cụ thể cho tòa án trong các vụ tranh chấp này, và trách nhiệm xin giấy phép miễn trừ thuộc về các tổ chức bảo tàng tổ chức triển lãm.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.