Cuộc chiến thuế quan mới của Trump và những hệ lụy khó lường cho Mỹ

Trong nửa đầu năm 2026, Tổng thống Mỹ Donald Trump tập trung vào chiến dịch quân sự tốn kém nhưng không hiệu quả tại Iran, khiến xung đột này trở nên bế tắc và gây ra những hệ quả kinh tế tiêu cực như lạm phát. Tuy nhiên, ông không thể hoàn toàn rút lui khỏi cuộc xung đột này do áp lực phải duy trì chiến đấu trong bối cảnh tranh cử giữa kỳ sắp tới, khi chỉ còn chưa đầy bốn tháng nữa.

Để giảm ảnh hưởng tiêu cực từ chiến tranh và các tác động kinh tế, Nhà Trắng dường như lựa chọn chuyển sang tập trung vào các cuộc chiến thuế quan, một lĩnh vực mà Trump vốn rất yêu thích và coi là cách để thúc đẩy nước Mỹ vĩ đại trở lại. Chiến tranh thuế quan có thể được xem như một cách để thu hút sự chú ý và củng cố sự ủng hộ cho ứng viên đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11.

Chỉ trong vòng hơn một tuần, Trump đã áp 25% thuế lên hàng nhập khẩu từ Brazil sau một cuộc điều tra kéo dài một năm về các hành vi thương mại không công bằng theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Tiếp đó, Mỹ áp thuế 10-12,5% trên hàng nhập khẩu từ 60 quốc gia bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ và các nước thành viên Liên minh châu Âu, dựa trên kết quả điều tra các hành vi sử dụng lao động cưỡng bức.

Đáng chú ý hơn, ông Trump sử dụng Mục 338 của Đạo luật Thuế quan năm 1930, điều khoản không được sử dụng trong 96 năm qua, để áp 50% thuế lên khoảng 20 tỷ USD hàng xuất khẩu từ Canada vào ngày thứ Hai. Động thái này gây nhiều hoang mang do lý do áp dụng và cách tính thuế chưa rõ ràng, nhiều nhận định cho rằng nó có thể liên quan đến đàm phán lại thỏa thuận thương mại Mỹ-Mexico-Canada hoặc phản ứng đối với ảnh hưởng khói lửa từ cháy rừng Canada đến khu vực biên giới Mỹ.

Bên cạnh các biện pháp thuế quan, chính quyền Trump còn đưa ra kế hoạch đưa sản xuất thuốc generic trở lại Mỹ bằng việc áp thuế lên đến 100% với các mặt hàng nhập khẩu trong ngành này từ năm 2028. Đồng thời, một sắc lệnh hành pháp để xây dựng và bảo vệ chuỗi cung ứng các khoáng sản quan trọng phục vụ quốc phòng, nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc, được ban hành. Sắc lệnh này yêu cầu các nhà thầu quân sự đảm bảo an ninh chuỗi cung ứng một cách toàn diện và nhanh chóng nhất.

Hiện tại, khoảng 78% thành phần trong hệ thống vũ khí Mỹ chứa khoáng sản tới từ Trung Quốc, với con số lên tới 92% trong các hệ thống vũ khí hải quân. Điều này cho thấy mức độ nghiêm trọng của sự phụ thuộc và lý do cần thiết để Mỹ triển khai các chính sách nhằm đa dạng hóa nguồn cung.

Chiến tranh thuế quan chủ yếu nhằm vào Trung Quốc, điểm nóng trong quan hệ thương mại của Mỹ hiện nay. Dù vậy, thâm hụt thương mại của Mỹ vẫn duy trì ở mức cao kỷ lục, đạt khoảng 106 tỷ USD trong tháng 5, cao nhất kể từ tháng 3 năm trước. Không những vậy, nhiều hàng hóa Trung Quốc đã được chuyển hướng thông qua các nước trung gian như Mexico và Việt Nam nhằm tránh thuế.

Các số liệu cũng cho thấy xuất khẩu từ Trung Quốc sang Mỹ tăng 17,6% trong nửa đầu năm 2026 và chưa có dấu hiệu mạnh mẽ của việc mang sản xuất trở về Mỹ. Trong khi đó, các khoản thu từ thuế quan chỉ chiếm khoảng 3,4% tổng thu ngân sách liên bang năm 2025 và không giúp giảm thâm hụt ngân sách 39 nghìn tỷ USD của Mỹ.

Nhà báo Alan Beattie của Financial Times nhận xét rằng các chính sách thuế quan của Trump “không gây thảm họa kinh tế, nhưng là một mớ hỗn độn lớn”. Những biện pháp này được coi là biểu tượng cho sự hoài nghi và quốc gia chủ nghĩa chế ngự trong chính sách ngoại giao Mỹ, thể hiện qua việc thành lập liên minh “Pax Silica” nhằm xây dựng chuỗi cung ứng công nghệ AI không có sự tham gia của Trung Quốc.

Trong bối cảnh này, thuế quan và các sáng kiến trong việc bảo đảm chuỗi cung ứng chiến lược dự kiến sẽ tiếp tục chiếm vị trí trung tâm trong chính sách Mỹ những tháng tới, bao gồm cả các hoạt động ngoại giao vừa diễn ra gần đây với ASEAN, Philippines, Mexico và sự chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh dự kiến giữa Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington vào tháng 9.

Tuy nhiên, với các kết quả hiện tại và sự phức tạp của các động thái, các cuộc chiến thuế quan này nhiều khả năng sẽ tiếp tục mang lại những hệ quả khó lường cho kinh tế và chính trị Mỹ trong thời gian tới.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.