Rủi ro chính trị và kinh tế thúc đẩy Mỹ và Iran trở lại đàm phán

Hiện tại, cả Mỹ và Iran đều nhận thức rõ rằng một cuộc chiến lớn sẽ kéo theo những hậu quả nghiêm trọng về kinh tế và chính trị mà không bên nào có thể chịu đựng được. Vì vậy, hai bên đang giữ cửa ngỏ cho khả năng quay trở lại bàn đàm phán, mở ra hy vọng giảm căng thẳng. Tuy vậy, mong muốn cải thiện vị thế trên bàn thương lượng đang khiến các nỗ lực hòa giải có nguy cơ thất bại nếu một trong hai bên đặt lợi ích chiến lược lên trên hòa bình.

Những đòn tấn công của Mỹ nhằm vào lãnh thổ Iran và các phản công bằng tên lửa, UAV của Iran không còn giới hạn ở các cơ sở quân sự mà dần mở rộng sang đường xá, cầu cống cùng các công trình hạ tầng quan trọng như nhà máy xử lý nước và hệ thống khử mặn ở Iran cùng các quốc gia đồng minh Mỹ trong khu vực Trung Đông. Trong điều kiện thời tiết nắng nóng gay gắt của mùa hè, những thiệt hại này có thể gây ra tình trạng mất điện và nước cho hàng chục nghìn người dân thường. Gần đây, nhà máy điện hạt nhân Darhoveyn đang xây dựng ở khu vực tây nam Iran cũng bị không kích.

Chiến dịch không kích của Mỹ khiến nhiều thường dân Iran thiệt mạng, trong khi các phản công của Tehran đã làm ít nhất ba binh sĩ Mỹ tử vong. Cái giá về sinh mạng của binh lính Mỹ ảnh hưởng nghiêm trọng đến triển vọng chính trị của đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng Mười một tại Quốc hội. Mùa vận động tranh cử đang diễn ra sôi động khiến Tổng thống Donald Trump phải tiếp tục tăng cường giọng điệu sắc lạnh, nhấn mạnh việc trả thù cho "những người lính tử trận" và đẩy mạnh các đòn tấn công nhằm vào các mục tiêu Iran.

Tờ New York Times nhận định sự mất mát về nhân mạng đã phủ nhận tuyên bố của Nhà Trắng về ưu thế quân sự tuyệt đối trước Iran, gây áp lực phải điều chỉnh chiến lược và có thể xem xét đàm phán.

Con rơi của làn sóng leo thang căng thẳng lần này là sự an toàn của nguồn cung năng lượng thế giới. Eo biển Hormuz hiện bị phong tỏa không chỉ bởi các lực lượng Iran mà còn bị Mỹ cấm vận. Lực lượng Mỹ đã phong tỏa các cảng Iran trong một tuần, từ chối cho các tàu thương mại đi qua tuyến đường do Iran chỉ định trong vùng lãnh hải của nước này. Trong khi đó, phần eo biển không thuộc quyền kiểm soát của chính phủ Iran vẫn được Tehran cảnh báo là nguy hiểm cho tàu thuyền. Vào thứ Hai vừa qua, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran thông báo hai tàu chở dầu đã bị nổ khi cố gắng đi qua eo biển dưới sự bảo vệ của hải quân Mỹ. Chiếc tàu chiến Mỹ Missouri được ghi nhận đang hoạt động trong khu vực nhưng không ngăn chặn được sự việc.

Trong bối cảnh đó, cả Washington và Tehran đều thể hiện sự sẵn sàng mở lại đàm phán thông qua các kênh trung gian. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bày tỏ sự lạc quan về cơ hội đàm phán, cho biết Mỹ nhiều lần cố gắng thỏa thuận với Iran và sẽ tiếp tục nỗ lực khi có cánh cửa mở.

Bộ Ngoại giao Iran cũng xác nhận các tiếp xúc diễn ra qua trung gian nhưng không tiết lộ chi tiết các đề xuất. Theo một nguồn tin Iran trao đổi với TASS, phía Tehran chưa đồng ý đàm phán nếu Mỹ vẫn tiếp tục các cuộc tấn công trên lãnh thổ Iran.

Dù Mỹ thể hiện mong muốn giải quyết xung đột qua đối thoại, các chuyên gia được New York Times phỏng vấn nhận định Mỹ có thể muốn trước tiên giảm thiểu thế mạnh quân sự của Iran, đặc biệt khả năng phong tỏa eo biển Hormuz, trước khi bước vào đàm phán. Việc triển khai một chiến dịch đổ bộ quân sự Mỹ lên một hòn đảo của Iran ở eo biển này được xem là một phương án có thể xảy ra, và Tổng thống Trump cũng không loại trừ khả năng đó.

Theo thông tin từ Washington Post, giới chức Mỹ chuẩn bị phương án ứng phó cho một cuộc chiến tranh quy mô lớn hơn, dù nhận biết hạn chế về nguồn lực, đặc biệt trong dự trữ hệ thống phòng không và vũ khí tầm xa. Một quan chức Mỹ nhận định Nhà Trắng chưa đủ nhận thức rõ về những khó khăn này, gây nghi ngờ về khả năng tiến hành các chiến dịch phức tạp một cách an toàn.

Việc triển khai lực lượng quân sự quy mô trong thời gian trước bầu cử giữa kỳ có thể mang lại rủi ro chính trị đáng kể cho chính phủ Trump. Trong khi đó, Iran đã chuẩn bị nhiều tháng cho kịch bản này, và một cuộc đổ bộ Mỹ sẽ không phải là nhiệm vụ dễ dàng.

Ngày nay, Mỹ và Iran đang đối mặt các rủi ro chính trị và kinh tế tương tự như khi họ ký kết bản ghi nhớ hợp tác cách đây một tháng, bản ghi nhớ này có nội dung chưa rõ ràng và dẫn đến căng thẳng gia tăng hiện nay. Mặc dù các yếu tố khách quan khiến đôi bên cần trở lại bàn đàm phán, nhưng cả hai đều muốn cải thiện thế mạnh thương lượng của mình. Vì thế, họ có thể tiếp tục tăng chi phí đối đầu và mở rộng phạm vi xung đột trước khi thực sự đồng ý ngồi lại đàm phán.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.