Cuộc bao vây Sarajevo và vai trò của Aleksandar Vučić trên nghĩa trang Do Thái

Nhà văn đoạt giải Nobel Ivo Andrić từng viết trong một bài khảo cứu năm 1954 về nghĩa trang Do Thái ở Sarajevo rằng các nghĩa trang cũng có thể "chết", ám chỉ sự tàn lụi của cộng đồng Do Thái địa phương. Trước Chiến tranh Thế giới thứ hai, Sarajevo có khoảng 12.000 người Do Thái, nhưng phần lớn trong số họ đã không sống sót qua cuộc chiến tranh và cuộc chiếm đóng của Đức Quốc xã và các đồng minh Croatia từ 1941 đến 1945, bị giết hại ở các trại tập trung như Auschwitz, Bergen-Belsen và Jasenovac do người Croatia điều hành. Những người Do Thái lưu vong từ Tây Ban Nha thế kỷ 15 đã đến Sarajevo và lập cộng đồng suốt nhiều thế kỷ, nói tiếng Ladino và duy trì truyền thống riêng trong điều kiện khó khăn và kỳ thị từ các cộng đồng khác.<\/p>

Nghĩa trang Do Thái thành phố, với các ngôi mộ xuống cấp, ký tự Hebrew và Arabic từ thời Đế quốc Ottoman còn mờ dần, là minh chứng lịch sử cho sự tồn tại của cộng đồng này. Từ năm 1966, nơi đây không còn là nơi chôn cất, và sự bảo trì gần như không được thực hiện, để lại nhiều phần đất hoang vu, sự suy tàn rõ ràng qua thế hệ.<\/p>

Trong cuộc bao vây Sarajevo kéo dài 1.425 ngày từ 1992 đến 1996, do lực lượng Serbia của tướng Ratko Mladić chỉ huy, nghĩa trang Do Thái nằm ở vị trí chiến lược cao trên sườn đồi và trở thành căn cứ kiểm soát của quân đội Serbia. Các tay súng bắn tỉa từ đây nhắm vào thành phố phía dưới, khiến cuộc sống ở Sarajevo trở nên cực kỳ nguy hiểm khi không có điện, nước máy và nhiều người dân bị thiệt mạng. Tổ chức Liên Hợp Quốc sau này xác nhận nhiều tội ác chiến tranh, trong đó có việc bắn bừa bãi vào dân thường.<\/p>

Bệnh viện tại khu vực Marienhof trong thung lũng cũng bị bắn từ khu vực nghĩa trang, làm bị thương nhiều bệnh nhân và nhân viên y tế. Đây là một trong những biểu tượng của sự tàn bạo trong chiến tranh và tác động sâu rộng lên dân thường thành phố.<\/p>

Người từng là tình nguyện viên trẻ trong cuộc chiến ở Sarajevo, hiện nay là Tổng thống Serbia Aleksandar Vučić, đã nhiều lần công khai kể lại việc tham gia chiến đấu trong các cuộc phỏng vấn thập niên 1990. Thời điểm đó, Vučić gia nhập với tư cách tình nguyện viên để "bảo vệ người Serbia" trong những tháng khốc liệt nhất của cuộc chiến.

Trong một bài phỏng vấn năm 1994 với tạp chí Serb "Duga", Vučić kể rằng ông từng có mặt trong một khoảng thời gian trên nghĩa trang Do Thái tại Sarajevo, rồi sau đó chuyển đến khu vực Pale, căn cứ của lực lượng Serbia ở ngoại ô thành phố, nơi lãnh đạo Radovan Karadžić chỉ đạo chiến tranh cùng những vụ thanh trừng sắc tộc diễn ra quy mô lớn.

Dù không rõ ràng chính xác công việc của Vučić là gì trên nghĩa trang Do Thái, sự hiện diện của ông tại đây được xem là tham gia vào những hoạt động liên quan đến sự phong tỏa và các cuộc tấn công nhằm vào dân thường. Vučić cũng thừa nhận đã ở chiến trường tổng cộng khoảng tám tháng, trong đó hai tháng trực tiếp chiến đấu ở tuyến đầu.

Vučić lúc bấy giờ là thành viên sáng giá của Đảng Cực đoan Serbia do Vojislav Šešelj lãnh đạo, người có lập trường cứng rắn hơn cả chế độ Milošević nhằm tạo dựng một nhà nước Serbia vĩ đại, loại bỏ các dân tộc khác như người Croatia và người Hồi giáo Bosnia. Šešelj từng bị cáo buộc tội ác chiến tranh và bị kết án tại Tòa án Hình sự Quốc tế cho Nam Tư cũ.

Những hoạt động quân sự thời chiến của Vučić và sự công khai chia sẻ quá khứ trên các báo in trong thập niên 1990 cho thấy sự ủng hộ công khai của ông cho đường lối chính trị cực đoan trong giai đoạn đó, dù các cáo buộc cụ thể về việc tham gia bắn tỉa hoặc hướng dẫn tay súng gia nhập để bắn dân thường vẫn thiếu bằng chứng xác thực. Tất cả làm sáng tỏ bối cảnh phức tạp của cuộc chiến và vai trò các nhân vật chính trị ngày nay từng có trong quá khứ khốc liệt của khu vực Balkan.<\/p>

Qua hơn bảy thập kỷ, nghĩa trang Do Thái ở Sarajevo vẫn còn là chứng nhân cho nhiều thời kỳ tăm tối, từ sự diệt chủng trong Chiến tranh thế giới thứ hai cho đến cuộc bao vây đẫm máu trong thập niên 1990, đồng thời phản ánh sự suy giảm cộng đồng Do Thái và thách thức bảo tồn di sản lịch sử ở một vùng đất luôn đầy biến động.<\/p>