Liên minh châu Âu đối mặt hậu quả khôn lường nếu cắt giảm viện trợ nước ngoài

Alexander De Croo, Người đứng đầu Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và nguyên Thủ tướng Bỉ, vừa lên tiếng cảnh báo rằng việc Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục cắt giảm viện trợ phát triển sẽ là “sai lầm lớn nhất”, dẫn đến việc EU phải đối mặt với “một cuộc khủng hoảng này đến cuộc khủng hoảng khác”. Ông De Croo nói với Euractiv rằng việc thu hẹp các chương trình viện trợ không chỉ ảnh hưởng đến các ưu tiên chiến lược mà còn khiến EU phải dựa vào các chính sách “đáp ứng phản ứng” sau khi khủng hoảng xảy ra thay vì có lập trường chủ động từ trước.

Ông nhấn mạnh: “Sai lầm lớn nhất của người châu Âu là nói rằng: ‘Chúng ta sẽ quay lưng lại với phần còn lại của thế giới’.”

Tình hình tài chính viện trợ trên khắp châu Âu đang có dấu hiệu suy giảm rõ rệt. Đức, nhà tài trợ song phương lớn thứ hai của châu Âu, dự kiến sẽ giảm mạnh ngân sách phát triển trong dự thảo ngân sách năm 2026 khi tập trung tăng chi tiêu quốc phòng để đáp ứng các cam kết với NATO.

Trong khi đó, Vương quốc Anh cũng đang điều chỉnh cơ cấu viện trợ. Các phân bổ viện trợ mới nhất công bố trong tháng này cho thấy khoản hỗ trợ song phương cho một số quốc gia châu Phi sẽ giảm tới 90% vào năm 2029. Tổng số viện trợ cho châu Phi thậm chí bị cắt giảm hơn một nửa khi chính phủ Anh chuyển hướng chi tiêu sang quốc phòng và các tổ chức quốc tế thay vì tài trợ trực tiếp giữa các quốc gia.

Nhiều quốc gia đang đối mặt với tình trạng khẩn cấp nhân đạo nghiêm trọng sẽ phải chịu cắt giảm ngân sách viện trợ đáng kể. Ví dụ, hỗ trợ cho Cộng hòa Dân chủ Congo, hiện đang trong đợt bùng phát dịch Ebola, sẽ giảm 29%, còn viện trợ dành cho Lebanon giảm 58%.

Ông De Croo cảnh báo rằng chỉ tập trung tăng ngân sách quốc phòng mà không đi kèm với hỗ trợ phát triển sẽ không đạt hiệu quả cao trong việc giải quyết các thách thức toàn cầu.

Bên cạnh EU, Mỹ cũng đã có những bước cắt giảm viện trợ nước ngoài mạnh mẽ. Vào đầu năm 2025, chính quyền Trump bắt đầu giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), nhà tài trợ song phương lớn nhất thế giới, với việc đóng băng gần như toàn bộ viện trợ nước ngoài và hủy bỏ phần lớn các chương trình viện trợ.

Sự rút lui đột ngột này đã khiến hàng nghìn dự án y tế và nhân đạo bị mất tài trợ gần như ngay lập tức, đồng thời cộng hưởng với các khoản cắt giảm từ các nước châu Âu khác. Các tổ chức nhân đạo báo cáo hàng nghìn cơ sở y tế phải đóng cửa và mất hàng chục nghìn việc làm tại tuyến đầu. Các chương trình cung cấp chăm sóc sức khỏe bà mẹ, tiêm chủng trẻ em, điều trị HIV và dịch vụ dinh dưỡng bị gián đoạn nghiêm trọng.

Nghiên cứu công bố trên tạp chí Science hồi tháng 5 cho thấy việc giải thể USAID liên quan đến sự gia tăng mạnh các cuộc xung đột vũ trang tại các khu vực ở châu Phi từng dựa nhiều vào nguồn tài trợ này. Sự cắt giảm quá nhanh đã khiến các chính phủ, cơ quan Liên Hợp Quốc và tổ chức từ thiện không kịp thay thế nguồn vốn hoặc chuyển giao an toàn các dịch vụ.

Các nghiên cứu đăng trên The Lancet ước tính sự việc này có thể góp phần gây ra hơn 14 triệu ca tử vong có thể phòng ngừa được vào năm 2030, trong đó có 4,5 triệu trẻ em dưới 5 tuổi. Một khảo sát các tổ chức phòng chống HIV được công bố gần đây cũng cho biết hơn 1.700 cơ sở y tế tại 46 quốc gia đã phải đóng cửa, khiến hơn 16.000 nhân viên mất việc làm, đặc biệt nghiêm trọng tại các chương trình ngăn ngừa lây truyền HIV từ mẹ sang con. Các nhà nghiên cứu cảnh báo sự gián đoạn này có thể làm đảo ngược nhiều tiến bộ trong cuộc chiến chống HIV toàn cầu.

Đây là hệ quả đáng lo ngại từ xu hướng giảm viện trợ nước ngoài hiện nay, theo thông tin được tổng hợp trong dự án Rethinking Global Aid của The Independent.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.