Văn hóa và sự phát triển: Khía cạnh đa diện trong cuộc sống con người

Văn hóa được nhìn nhận như một phạm trù rộng lớn, chứa đựng nhiều yếu tố từ nghệ thuật như hội họa, âm nhạc, múa, thơ ca đến những thói quen và cách thức sinh hoạt trong đời sống hàng ngày. Dù ai cũng có thể cảm nhận và nhận ra văn hóa khi gặp, việc định nghĩa chính xác văn hóa vẫn là thử thách bởi nó bao gồm mọi hoạt động và cách ứng xử của con người.

Mỗi cộng đồng hoặc cá nhân biểu hiện văn hóa theo cách riêng, làm rõ sự khác biệt trong cách thực hiện những điều tương tự. Điều này tạo nên những cuộc tranh luận về sự ảnh hưởng của bản chất bẩm sinh so với môi trường nuôi dưỡng trong quá trình hình thành văn hóa. Sự khác biệt đó đã đem lại nguy cơ các nhóm văn hóa cố gắng coi thường hoặc đề cao cách thức của nhóm mình hơn những nhóm khác.

Hai khía cạnh chính của văn hóa là vẻ đẹp và tính hữu dụng, cả hai tồn tại độc lập và không phụ thuộc lẫn nhau. Lịch sử tiến hóa của loài người đã chứng kiến sự đồng thuận ngày càng tăng về những giá trị văn hóa có ích, như tình trạng các quốc gia mạnh không xâm lược các quốc gia yếu vì mục đích tấn công hoặc việc người chiến thắng không được phép hành xử tàn bạo đối với đối thủ như trước đây.

Song song đó, những cuộc tranh cãi về văn hóa thường tập trung vào các biểu hiện nghệ thuật như âm nhạc hay nhảy múa. Ví dụ, so sánh giữa âm nhạc cổ điển phương Tây và Fuji ở Nigeria, hay các loại nhạc cụ hơi và gõ, đều cho thấy các biểu hiện khác biệt của cùng một hiện tượng văn hóa mà không phải do sự ganh đua hay hiềm khích tạo nên.

Bất kể là phong cách cao cấp hay phổ thông, sở thích cá nhân cần được tôn trọng miễn là không gây hại cho người khác. Đây là nguyên tắc cơ bản trong quan niệm văn hóa về chức năng tại các nền dân chủ tự do phương Tây, dù vẫn tồn tại những quan điểm khác biệt ở các hệ thống chính trị khác.

Tại Nga và Trung Quốc, quyền lợi quốc gia và lãnh tụ tối cao được đặt lên trên hết, dẫn đến việc văn hóa được sử dụng không chỉ để gắn kết mà còn để chấp nhận và thực thi những hành động gây hại cho người khác, miễn là nhằm mục đích phục vụ lợi ích quốc gia. Đây cũng là đặc điểm chung của nhiều xã hội độc đoán khác.

Tình hình tại Nigeria hiện nay cũng phản ánh điều này khi văn hóa thường bị chi phối bởi các tập thể quyền lực như các tổ chức tôn giáo, chính trị hay tập tục truyền thống. Các quyền cá nhân không được ưu tiên khi xung đột với sự ưa thích hoặc thói quen của các nhóm lãnh đạo và người có ảnh hưởng.

Thường được ca ngợi là một trong những dân tộc lễ phép nhất thế giới, Nigeria cũng có những biểu hiện mâu thuẫn trong văn hóa giao tiếp và hành xử, như việc các thế hệ trẻ hay cấp dưới phải thể hiện sự tôn trọng qua các cử chỉ ở trước mặt người lớn tuổi và lãnh đạo, song song đó là việc nói xấu sau lưng rất phổ biến.

Điều này cho thấy một sự thiếu trưởng thành tập thể và góp phần làm cho các không gian công cộng trở nên độc hại về mặt xã hội. Hành động thể hiện lòng trung thành trong văn hóa Nigeria mang tính biểu diễn nhiều hơn là phát xuất từ niềm tin hay lương tâm, được thúc đẩy bởi các phần thưởng và cơ cấu khích lệ dẫn đến hành vi theo số đông.

Ngoài tăng trưởng kinh tế, việc xây dựng một xã hội dựa trên sự độc lập và tinh thần trách nhiệm cá nhân cũng là thách thức cần được giải quyết. Văn hóa không chỉ là các hình thức biểu đạt nghệ thuật truyền thống mà còn bao gồm thái độ đối với tài sản, đặc biệt là cách xã hội xử lý vấn đề chiếm đoạt tài sản bất hợp pháp.

Nhà báo và cựu công chức Uddin Ifeanyi cho rằng văn hóa cần được nhìn nhận như một đường hướng để xây dựng các giá trị đạo đức và tinh thần của cộng đồng, thay vì chỉ là những biểu hiện bên ngoài hay các lễ nghi mang tính hình thức.