Saudi-Arabia thúc đẩy chương trình năng lượng hạt nhân trong khuôn khổ hợp tác với Mỹ

Việc Saudi-Arabia ký kết thỏa thuận hạt nhân với Mỹ là một bước tiến lớn, đáp ứng một phần trong các mục tiêu chiến lược quốc gia của Riyadh. Kế hoạch này nhằm phát triển chính sách năng lượng trong bối cảnh cải tổ kinh tế sâu rộng thông qua chương trình "Vision 2030" của Thái tử Mohammed bin Salman. Cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thái tử Mohammed bin Salman tại Riyadh năm ngoái được truyền thông ca ngợi là thành công, tuy nhiên vẫn còn hai yêu cầu trọng yếu từ Saudi chưa được đáp ứng lúc đó là bảo đảm an ninh từ Mỹ và hỗ trợ xây dựng chương trình điện hạt nhân.

Chuyên gia chính trị Saudi Aziz al-Ghashian đánh giá rằng chương trình hạt nhân sẽ mang lại cú hích cần thiết cho ngành công nghiệp nước này, góp phần quan trọng để thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế đặt ra cho năm 2030.

Saudi-Arabia đã và đang tập trung phát triển các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng, bao gồm việc xây dựng các trung tâm dữ liệu lớn phục vụ trí tuệ nhân tạo. Điện hạt nhân được xem là giải pháp cung cấp năng lượng chủ lực cho các dự án này. Việc có thể tự làm giàu uranium cho thấy tham vọng của Riyadh không chỉ dừng lại ở công nghệ điện hạt nhân mà còn nhằm giữ vị thế và quyền quyết định trong hệ thống năng lượng, khác biệt với các quốc gia láng giềng như Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất và Ai Cập, những nước không trực tiếp làm giàu uranium trong các dự án điện hạt nhân do họ phụ thuộc vào nguồn cung hạt nhân từ bên ngoài.

Kinh tế chỉ là một phần trong kế hoạch rộng lớn hơn của Saudi với chương trình hạt nhân. Vấn đề danh tiếng và vị thế khu vực cũng là yếu tố thúc đẩy Riyadh chọn con đường này. Các nước láng giềng như UAE tự hào với nhà máy điện hạt nhân Barakah và Ai Cập đang triển khai dự án tương tự với sự hỗ trợ của Nga. Saudi không muốn bị bỏ lại phía sau và đã kiên quyết giữ quyền làm giàu uranium, một quyền được quy định trong Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân.

Cạnh tranh với Iran và Israel cũng là động lực quan trọng. Israel có năng lực hạt nhân quân sự nhưng không công khai chính thức, trong khi Iran với chương trình hạt nhân được bắt đầu từ thời kỳ Shah Pahlavi, vẫn bị nghi ngờ phát triển vũ khí hạt nhân dù Tehran phủ nhận và khẳng định chương trình chỉ phục vụ mục đích dân sự. Saudi-Arabia từng bày tỏ lo ngại sâu sắc về việc Iran có thể sớm sản xuất được bom hạt nhân, điều này khiến Riyadh cảm thấy cần phải trang bị năng lực hạt nhân để đối phó trong trường hợp cần thiết.

Mối lo về một cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân tại Trung Đông khiến Mỹ thận trọng trong việc hỗ trợ Saudi-Arabia. Bên cạnh đó, Riyadh cũng từ chối mở cửa quan hệ với Israel trong khuôn khổ các Thỏa thuận Abraham, với lý do chỉ trích Israel về tình hình tại Dải Gaza. Tuy nhiên, những bất đồng này dường như không cản trở được sự phối hợp hợp tác hạt nhân giữa Saudi và Mỹ trong thời gian gần đây.

Hợp tác hạt nhân giữa Saudi-Arabia và Mỹ có thể sẽ mở ra một kỷ nguyên mới trong chiến lược an ninh và phát triển năng lượng của Riyadh, đồng thời tạo ra áp lực cho các nước trong khu vực phải cân nhắc chính sách năng lượng và an ninh của mình trong bối cảnh ngày càng nhiều quốc gia Trung Đông tham gia vào lĩnh vực năng lượng hạt nhân.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.