Mỹ áp thuế mới lên hơn 80 quốc gia, bao gồm EU và các đối tác lớn, gây tranh cãi về pháp lý

Ngày 24/7, Mỹ chính thức áp mức thuế từ 10% đến 12,5% đối với hơn 80 quốc gia, trong đó có Vương quốc Anh, Mexico, Canada, Australia, Ấn Độ, Trung Quốc và 27 nước thành viên của Liên minh châu Âu. Mức thuế mới bắt đầu có hiệu lực từ 6 giờ sáng theo giờ Ba Lan, đồng thời thay thế mức thuế tạm thời toàn cầu 10% đã áp dụng từ tháng 2 vừa qua, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố nhiều mức thuế trước đó là không hợp pháp. Thuế mới được dự báo sẽ có hiệu lực không giới hạn về thời gian.

Chính quyền Mỹ giải thích việc ban hành thuế dựa trên kết quả điều tra liên quan đến việc các quốc gia khác sử dụng lao động cưỡng bức trong sản xuất hàng hóa nhập khẩu. Ngoài việc áp thuế với những nước sử dụng lao động bị cưỡng ép hoặc trả lương thấp, Mỹ còn hướng đến các nước mua hàng hóa được sản xuất bằng lao động như vậy. Theo Jamieson Greer, đại diện thương mại Mỹ, những quốc gia chịu mức thuế 10% là những nước đã cam kết chấp thuận và thực thi luật cấm nhập khẩu hàng hóa từ lao động cưỡng bức, gồm Canada, EU, Ấn Độ, Mexico và Vương quốc Anh. Trong khi đó, các quốc gia chưa áp dụng các biện pháp như Australia, Brazil, Trung Quốc và Nhật Bản chịu mức thuế cao hơn 12,5%.

Jamieson Greer nhấn mạnh rằng việc Mỹ nghiêm ngặt cấm nhập khẩu hàng hóa lao động cưỡng bức đã gần một thế kỷ và mong muốn các đối tác cũng thực hiện tương tự.

Nhiều nước đã bày tỏ sự không hài lòng với việc áp thuế mới của Mỹ. Australia và Brazil gọi đây là những biện pháp không có cơ sở và đã tuyên bố sẽ nỗ lực để thuế được gỡ bỏ. Ngoài ra, Bộ trưởng Ngoại giao Na Uy khẳng định không có lý do hợp pháp cho việc áp thuế mới. Trong khi đó, Thủ tướng Estonia, Kaja Kallas, đại diện EU, nhấn mạnh sẽ tìm hiểu thêm từ Washington và cho biết EU đã thực hiện đầy đủ các cam kết trong thỏa thuận thương mại xuyên Đại Tây Dương năm ngoái nên cho rằng thuế mới là một cú sốc đối với khối.

Canada - đối tác thương mại lớn của Mỹ - phản đối việc bị áp thuế, khẳng định mình là quốc gia đi đầu trong cuộc chiến chống nhập khẩu hàng hóa từ lao động cưỡng bức. Matthew Holmes, Phó Chủ tịch Điều hành Phòng Thương mại Canada, cho rằng nếu mục đích là chống lại lao động cưỡng bức thật sự, cần có một phương án phối hợp đa phương thay vì hành động đơn phương. Ông cũng đặt dấu hỏi về thời điểm ban hành thuế khi mà các mức thuế trước đó đều đang hết hiệu lực.

Dù Tòa án Tối cao Mỹ trước đó đã tuyên nhiều mức thuế do chính quyền Trump áp đặt là bất hợp pháp, chính quyền vẫn quyết tâm tìm ra cách ban hành mức thuế mới lâu dài. Sau phán quyết, Trump đã ngay lập tức ký ban hành mức thuế toàn cầu 10% trong 150 ngày dựa trên điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Mức thuế này dự kiến hết hiệu lực vào đêm 23/7 (theo giờ Mỹ).

Thuế mới được áp trên cơ sở điều 301 của cùng đạo luật năm 1974, quy định quyền cho Tổng thống áp thuế sau khi đại diện thương mại Mỹ tiến hành điều tra và phát hiện có dấu hiệu vi phạm các hành vi thương mại không công bằng, ảnh hưởng đến thương mại Mỹ. Tuy nhiên, điều khoản này trước đây được sử dụng rất thận trọng.

Theo Alan Wolff, nhà phân tích của Viện Peterson về Kinh tế Quốc tế và từng là Phó Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới, các mức thuế mới lại đặt ra nghi vấn liệu Tổng thống có quyền pháp lý xác định và thực thi chính sách thuế quan Mỹ hay không, trong khi thực tế quyền này thuộc về Quốc hội theo Hiến pháp. Ông cho rằng Quốc hội chưa bao giờ ủy quyền rộng rãi như vậy cho Tổng thống và điều này có thể vi phạm Hiến pháp. Wolff nhấn mạnh nếu các mức thuế bị kiện, Tòa án Tối cao có khả năng sẽ hủy bỏ chúng do lạm quyền của Tổng thống.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.