Chiến tranh Iran, Ukraine và El Nino đe dọa gia tăng nạn đói toàn cầu

Hiện tượng El Nino, một mô hình thời tiết đặc biệt ảnh hưởng đến lượng mưa và nhiệt độ toàn cầu, đang có dấu hiệu phát triển mạnh mẽ tại vùng Thái Bình Dương. Cơ quan Quản lý Đại dương và Khí quyển Mỹ (NOAA) dự báo có 63% khả năng El Nino năm nay sẽ đạt mức "rất mạnh". Các chuyên gia cảnh báo rằng, đây có thể là cơn El Nino mạnh nhất từng ghi nhận, khiến các khu vực trồng trọt chủ chốt trên thế giới phải đối mặt với hạn hán nghiêm trọng hoặc ngập lụt bất thường.

Ngân hàng JPMorgan cảnh báo rằng, khi El Nino kết hợp với giá dầu ở mức khoảng 100 USD mỗi thùng, lạm phát thực phẩm có thể tăng thêm 1,5%, gây sức ép lớn lên nguồn cung và giá cả thực phẩm toàn cầu.

Cuộc xung đột kéo dài tại Ukraine vẫn tiếp tục gây gián đoạn tới các khu vực xuất khẩu ngũ cốc quan trọng, với nhiều lần tấn công nhằm vào cảng biển và vùng đất nông nghiệp – nguồn cung cấp chính cho thị trường toàn cầu. Chiến tranh ở Iran cũng làm tăng giá năng lượng và phân bón, qua đó đẩy chi phí sản xuất nông nghiệp trên quy mô toàn thế giới lên cao và làm gián đoạn nguồn cung các chất dinh dưỡng quan trọng cho đất trồng.

El Nino được dự báo sẽ làm giảm sản lượng lúa gạo từ 20% đến 50% ở những vùng bị ảnh hưởng. Maximo Torero, kinh tế trưởng tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), cảnh báo một “hiệu ứng tổng hợp” có thể tạo ra một tình huống rất phức tạp trước khi năm kết thúc, đặc biệt là khi El Nino làm gián đoạn mùa mưa quan trọng tại Ấn Độ, với lượng mưa tháng 6 giảm khoảng 40% so với bình thường.

Ấn Độ, nhà sản xuất gần một phần ba sản lượng lúa gạo thế giới, chủ yếu phục vụ nhu cầu nội địa, đang bị đe dọa bởi sự trì trệ của mùa mưa. Ngoài khu vực Nam Á, các vùng Sahel của châu Phi, châu Phi miền Nam, Đông Nam Á và hành lang khô hạn của Trung Mỹ cũng đứng trước nguy cơ cao với khả năng xảy ra hạn hán trên 50% trong vài tháng tới, theo cảnh báo của FAO.

Dù gặp nhiều thách thức từ chiến tranh và điều kiện thời tiết cực đoan, giá thực phẩm toàn cầu vẫn đang ở mức thấp hơn gần 20% so với đỉnh điểm năm 2022, theo chỉ số giá thực phẩm của FAO. Mùa vụ ngũ cốc năm ngoái đã đạt sản lượng lớn nhất trong lịch sử, nhờ diện tích trồng tăng, thời tiết thuận lợi và năng suất cây trồng được cải thiện.

Năm nay dự kiến sản lượng có giảm nhẹ nhưng vẫn là một trong những vụ mùa lớn nhất từng ghi nhận. Simone Bunse, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), nhận định các cải tiến về năng suất nông nghiệp tại Ấn Độ và Mỹ Latinh góp phần duy trì sản lượng, giảm bớt ảnh hưởng tiêu cực của các xung đột tại các khu vực nhất định.

Mặc dù thế giới có đủ lượng calo để nuôi sống toàn bộ dân số, theo ông Torero, sự phân phối không đồng đều và các cuộc chiến tranh vẫn là rào cản lớn đối với việc kiểm soát nạn đói. Hiện có khoảng 266 triệu người đang đối mặt với đói cấp tính, trong đó hơn một nửa là do xung đột.

Nhiều quốc gia chịu ảnh hưởng bởi chiến tranh như Cộng hòa Dân chủ Congo, Sudan và Yemen đang gặp khó khăn trong việc đưa thực phẩm tới những người cần thiết do hạ tầng bị phá hủy và các đường tiếp tế bị gián đoạn. Một số khu vực nóng như Sudan và Gaza đang chứng kiến việc đói nghèo bị lợi dụng làm “vũ khí chiến tranh” khi nguồn cung cấp và các cơ sở hạ tầng hỗ trợ thực phẩm liên tục bị phá hoại.

Đường biển qua eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng một phần ba lượng phân bón thế giới, đang bị gián đoạn nghiêm trọng bởi căng thẳng chiến tranh giữa Mỹ và Iran cùng các cuộc tấn công vào tàu thuyền trên Biển Đỏ. Điều này khiến nhiều nông dân phải chi trả chi phí phân bón cao hơn bình thường, trì hoãn mua sắm hoặc chuyển sang trồng các loại cây ít cần phân bón hơn, qua đó có thể ảnh hưởng xấu đến năng suất mùa vụ tiếp theo.

Các chuyên gia về an ninh lương thực nhận định xung đột ở Trung Đông có thể khiến thêm hàng triệu người rơi vào cảnh đói nghèo vào năm 2030, chưa kể tác động của El Nino có thể làm tình hình thêm trầm trọng. Cùng với dự báo nhiệt độ trên Thái Bình Dương sẽ tăng 3,6 độ C trong năm nay, gần gấp đôi so với cơn El Nino năm 2015-2016, nhiều tổ chức khí hậu đang cảnh báo về một sự kiện thời tiết cực đoan chưa từng có tiền lệ.

Nếu giá dầu vượt quá 120 USD một thùng, các xuất khẩu ngũ cốc từ Ukraine bị chặn hoàn toàn, và El Nino ảnh hưởng mạnh mẽ đến mùa vụ kế tiếp khi nông dân giảm diện tích canh tác, thế giới có thể phải đối mặt với sự gia tăng đột biến của nạn đói trên diện rộng. JP Morgan dự báo lạm phát thực phẩm sẽ vượt 5% vào năm 2027, gây tổn thất nặng nề nhất tại các thị trường mới nổi.

Những thách thức chồng chất từ xung đột vũ trang, biến đổi thời tiết do El Nino và các yếu tố kinh tế đang đặt ra bài toán khó cho an ninh lương thực toàn cầu trong ngắn hạn và trung hạn sắp tới.