Con người tự do hay nằm trong quyền điều khiển của Allah: Chìa khóa tâm hồn nằm trong tay ai?

Con người vốn yêu thích tự do và thường cho rằng bản thân có toàn quyền đối với các quyết định và hành động. Trong văn hóa hiện đại, quan niệm rằng mỗi người có thể tùy ý làm những gì mình muốn rất phổ biến. Tuy nhiên, thánh Qur'an đã nêu một thực tế sâu sắc về mối quan hệ giữa ý chí con người với sự kiểm soát của Allah, cụ thể qua Surah Al-Anfal, Ayat 24: "Hỡi những người tin, khi tiếng kêu gọi của nhà Tiên tri đến lời làm sống lại các ngươi, hãy đáp lại lời kêu gọi của Allah và nhà Tiên tri. Hãy biết rằng Allah đứng giữa người và tâm hồn họ, và cuối cùng, các ngươi sẽ được quy tụ về với Ngài."

Ayat này nhắc nhở rằng Allah có vai trò trung gian trong tâm hồn mỗi người, có quyền thay đổi và kiểm soát những suy nghĩ cũng như niềm tin bên trong họ.

Các mufassir (học giả giải thích Qur'an) đã đưa ra nhiều luận điểm về mối quan hệ giữa ý chí tự do con người và quyền kiểm soát tuyệt đối của Allah. Theo Abdullah ibn Abbas và Dahhak, Allah đặt một rào cản giữa kẻ không tin và đức tin cũng như giữa người tin và sự nghi ngờ, thể hiện qua việc kiểm soát tâm hồn con người. Đây là một khía cạnh cho thấy tâm hồn hoàn toàn nằm trong tay Allah.

Tiên tri Muhammad (saw) từng cầu nguyện: "Lạy Đấng điều khiển tâm hồn, xin giữ cho tâm hồn con vững trên con đường Niềm tin." Điều này khẳng định sự phụ thuộc vào Allah trong việc duy trì niềm tin và cảm xúc bên trong.

Tuy nhiên, một số mufassir như Imam Qurtubi và Fakhruddin Razi nhấn mạnh rằng nếu Allah cưỡng ép con người tin thì việc ra lệnh cho họ tin không hợp lý, bởi điều này mâu thuẫn với công lý tuyệt đối của Allah.

Ayat này còn được nghe giải thích trong bối cảnh lịch sử trận chiến Badr, khi quân Muslim cảm thấy lo lắng trước binh lực địch đông đảo. Allah nhấn mạnh Ngài là Đấng điều khiển tâm hồn, có thể loại bỏ nỗi sợ hãi và truyền sức mạnh bất ngờ cho con tim người tin.

Các học giả cũng chỉ ra rằng Allah có thể lấy đi lý trí và cốt lõi của con người qua tuổi già hoặc bệnh tật, làm giảm khả năng nhận thức và thực hiện các hành động đạo đức. Do đó, cần phải tận dụng mọi thời điểm khi trí tuệ minh mẫn để làm điều tốt đẹp.

Phần cuối của ayat tuyên bố rằng cuối cùng mọi người đều sẽ trở lại với Allah, mang đến lời nhắc nhở quan trọng rằng cuộc đời và mọi sức mạnh đều nằm trong tay Đấng nhân từ tuyệt đối. Người tin không nên chủ quan nghĩ mình hoàn toàn tự do tự quyết mà quên đi sự tồn tại của quyền lực tối cao trên tâm hồn và ý chí.

Ayat cũng cảnh báo hãy hành động ngay mỗi khi có động lực thiện lành, vì cuộc sống ngắn ngủi và chết chóc là điều không thể tránh khỏi, có thể lấy mất cơ hội làm việc đạo đức bất kỳ lúc nào.

Một trong những lời dạy quý giá từ Hasan al-Basri nhấn mạnh rằng Allah luôn gần gũi hơn chính bản thân con người với tâm hồn mình, không có điều gì thầm kín trong tâm hồn mà Allah không biết đến.

Do đó, việc thực thi ngay lập tức các hành động tốt khi tâm hồn kêu gọi là một sự cần thiết thiết thực, bởi ai rồi cũng sẽ phải trở về với Đấng nắm giữ chìa khóa tâm hồn của chúng ta.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.