Tâm lý học giải thích nguyên nhân nhiều người thường bỏ dở công việc

Trong cuộc sống bận rộn với nhiều nhiệm vụ mỗi ngày, không ít người có thói quen bắt đầu làm việc này chưa xong lại chuyển sang nhiệm vụ khác. Hành vi này thường bị xem là do sự xao nhãng hay ngẫu nhiên, nhưng thực tế lại có nguyên nhân sâu xa trong cơ chế hoạt động của não bộ được nghiên cứu từ lâu.

Tâm lý học đã dành nhiều công sức nghiên cứu những người hay bỏ dở công việc và tìm ra điểm chung trong phản ứng não bộ của họ. Một trong những nghiên cứu nổi bật nhất là công trình của Bluma Zeigarnik, một nhà tâm lý học người Nga, thực hiện từ những năm 1920. Dù đã gần 100 năm, lý thuyết này vẫn được áp dụng rộng rãi hiện nay.

Theo phát hiện của Bluma Zeigarnik, khi bắt đầu một nhiệm vụ, não bộ tạo ra một trạng thái "áp lực nhận thức" liên quan đến mục tiêu đó. Nếu công việc không được hoàn thành, trạng thái áp lực này không mất đi mà còn duy trì, kích thích trí nhớ về nhiệm vụ chưa hoàn thành đó. Sự duy trì của áp lực này giúp con người luôn nhớ và có động lực hoàn tất công việc.

Cụ thể, khi mục tiêu được kích hoạt, nó tạo ra một trạng thái sẵn sàng trong não bộ, còn việc hoàn thành nhiệm vụ sẽ giải tỏa áp lực đó. Do vậy, để nguyên nhiệm vụ chưa xong sẽ giúp giữ cho tâm trí luôn tỉnh táo và hoạt động tập trung.

Dù có lợi ích trong việc duy trì sự tập trung, các nghiên cứu cũng cảnh báo việc để quá nhiều công việc chưa hoàn thành cùng lúc có thể gây hại cho sức khỏe tinh thần. Tình trạng quá tải công việc chưa xong gây ra cảm giác căng thẳng, khó tập trung, và mệt mỏi tinh thần nghiêm trọng.

Ngược lại, hoàn thành các nhiệm vụ vào đúng thời điểm sẽ mang lại cảm giác yên tâm và thư thái hơn cho người làm việc. Do đó, việc quản lý khối lượng công việc đang làm dở là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe tinh thần.

Khi một công việc còn dang dở, não bộ không chỉ giữ lại thông tin đó mà còn tiếp tục xử lý thông tin liên quan ở mức độ vô thức. Hiện tượng này liên quan tới các khái niệm về sáng tạo tiềm thức, xử lý thông tin vô thức và khả năng khôi phục thông tin tự phát được nghiên cứu trong tâm lý học.

Chính nhờ cơ chế này, nhiều người có thể duy trì động lực làm việc khi ý thức được mình còn công việc chưa hoàn thành, nhưng cũng cần kiểm soát để tránh ảnh hưởng tiêu cực tới sức khỏe tâm thần.

Việc hiểu và áp dụng nguyên lý "áp lực nhận thức" của Zeigarnik giúp cân bằng giữa duy trì động lực làm việc và phòng tránh căng thẳng do quá tải. Điều này đặc biệt hữu ích trong cuộc sống hiện đại với hàng loạt nhiệm vụ cần giải quyết mỗi ngày.