Mỹ chỉ áp dụng thuế đối với một nửa số điều tra theo Luật Thương mại 301, cần nâng cao ngoại giao thương mại

Tính từ năm 2017 đến nay, Mỹ đã khởi xướng tổng cộng 14 cuộc điều tra theo Luật Thương mại 301 nhằm áp dụng các biện pháp đối phó thương mại. Tuy nhiên, chỉ có 5 trong số này dẫn đến việc áp thuế quan đáp trả trực tiếp, còn lại 5 trường hợp đã được giải quyết thông qua các cuộc đàm phán song phương hoặc đa phương, khiến việc áp thuế bị hoãn hoặc chuyển sang giám sát. Bốn cuộc điều tra khác hiện vẫn đang trong quá trình xử lý, bao gồm các vụ liên quan đến dư thừa sản xuất.

Ví dụ, điều tra về hành vi không công bằng trong lĩnh vực vận tải biển, hậu cần và đóng tàu của Trung Quốc bắt đầu vào tháng 4/2024 nhưng đã được trì hoãn đến tháng 11 cùng năm theo thỏa thuận ngừng bắn một năm được đưa ra tại hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung ở Busan vào tháng 10/2023.

Các trường hợp như việc điều tra can thiệp tỷ giá và nhập khẩu gỗ trái phép từ Việt Nam năm 2020 cũng được xử lý thông qua đàm phán mà không áp thuế phản công, chỉ ở mức giám sát tự nguyện. Đối với tranh chấp về thuế dịch vụ kỹ thuật số (DST) với 11 quốc gia bao gồm Pháp và Ấn Độ cũng như tranh chấp trợ cấp cho hãng Airbus với Liên minh châu Âu và Anh, Mỹ cũng đã dừng áp thuế nhờ các cuộc thương lượng quốc tế và song phương.

Các chuyên gia thương mại đánh giá, ngoài Trung Quốc, Brazil và Nicaragua – những quốc gia có quan hệ khá căng thẳng với Mỹ và nhận thuế đáp trả – các cuộc điều tra còn lại có tiềm năng tạo ra các cơ hội đàm phán để giảm thiểu áp thuế.

Ngày 23/6/2024, USTR chính thức công bố thuế suất 10–12,5% với 60 khu vực kinh tế, trong đó Hàn Quốc bị áp mức thuế 12,5% do những hàng hóa bị xác định là liên quan đến lao động cưỡng bức. Luật Thương mại 301 tại mục điều chỉnh lao động cưỡng bức cho phép Mỹ cấm nhập khẩu và áp dụng biện pháp đáp trả đối với các sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức hoặc điều kiện lao động kém.

Tuy nhiên, các nhà phân tích nhận định cơ chế này cũng được dùng như một công cụ để Mỹ cân bằng thâm hụt thương mại thông qua áp lực thương mại.

Việc chính phủ Hàn Quốc từng cam kết đầu tư khoảng 3500 tỷ USD vào Mỹ và đồng ý hạ thuế quan xuống 15% tạo ra một cơ sở pháp lý để đàm phán về các mức thuế quan. Nếu các kết quả điều tra dư thừa sản xuất dẫn đến việc áp thêm thuế cao hơn làm tổng mức thuế vượt quá 15%, chính phủ Hàn Quốc có thể phản đối dựa trên nền tảng vi phạm thỏa thuận này.

Trưởng nhóm nghiên cứu tại Hiệp hội Thương mại Hàn Quốc, ông Jeon Yoon-sik, nhận định khả năng USTR vừa khởi động 2 cuộc điều tra về lao động cưỡng bức và dư thừa sản xuất đồng thời trong năm 2024 đồng nghĩa với việc kết quả điều tra dư thừa sản xuất sắp được công bố. Theo kinh nghiệm trước đây, nhiều cuộc điều tra 301 được chuyển hướng sang việc hoãn thuế hoặc giám sát sau các cuộc đàm phán tích cực, nên khả năng Việt Nam và các bên liên quan có thể thương lượng để trì hoãn thuế suất là hoàn toàn khả thi.