Chính phủ Liên bang kêu gọi các quốc gia châu Phi áp dụng quy định chống tài trợ khủng bố cho tổ chức phi lợi nhuận

Tại Hội nghị cấp cao lần thứ 3 về chống rửa tiền và tài trợ khủng bố dành cho xã hội dân sự châu Phi diễn ra ngày 28/3 tại Abuja, Nigeria, Chính phủ Liên bang kêu gọi các quốc gia châu Phi áp dụng quy định dựa trên đánh giá rủi ro khi thực hiện Khuyến nghị số 8 của Nhóm hành động tài chính (FATF). Hội nghị quy tụ các chuyên gia chống rửa tiền, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội dân sự và các đối tác quốc tế nhằm đánh giá mức độ tuân thủ của Nigeria với tiêu chuẩn FATF và chia sẻ kinh nghiệm hỗ trợ các quốc gia châu Phi chuẩn bị cho các đợt đánh giá chung trong tương lai.

Ông Harry Erin, Giám đốc Đơn vị Kiểm soát Đặc biệt chống rửa tiền, đại diện Chủ tịch Ủy ban chống tội phạm kinh tế và tài chính Nigeria, nhấn mạnh rằng việc tuân thủ tiêu chuẩn quốc tế cần cải thiện sức mạnh các thể chế mà không gây cản trở các hoạt động hợp pháp của xã hội dân sự. Ông cho biết Khuyến nghị số 8 chỉ yêu cầu các nước xác định và giám sát những tổ chức phi lợi nhuận thực sự dễ bị lợi dụng tài trợ cho khủng bố và áp dụng các biện pháp phù hợp, có trọng điểm.

Vai trò quan trọng của tổ chức xã hội dân sự và quá trình cải cách tại Nigeria

Ông Harry Erin mô tả các tổ chức xã hội dân sự như đối tác thiết yếu trong các hoạt động nhân đạo, y tế, giáo dục, thúc đẩy quyền phụ nữ, hỗ trợ người di cư nội địa và xây dựng hòa bình trên khắp châu Phi. Ông cho biết sự phối hợp chặt chẽ giữa EFCC, SCUML, Đơn vị Tình báo tài chính Nigeria, Văn phòng Cố vấn An ninh Quốc gia, Ủy ban Doanh nghiệp và các tổ chức xã hội dân sự đã giúp Nigeria tiến hành đánh giá rủi ro tài trợ khủng bố trong lĩnh vực phi lợi nhuận một cách toàn diện, thay thế các giả định chung chung bằng dữ liệu thực tế.

Kết quả đánh giá này giúp hạn chế các quy định không cần thiết đối với các tổ chức hợp pháp, tập trung biện pháp kiểm soát vào những tổ chức thực sự dễ bị lợi dụng. Ông cũng nêu lên bài học quan trọng là việc thực hiện hiệu quả Khuyến nghị số 8 phụ thuộc vào sự tin tưởng giữa các bên liên quan, thông qua minh bạch, tham vấn và chia sẻ thông tin.

Tiến bộ của Nigeria và cảnh báo về việc quản lý quá mức tổ chức phi lợi nhuận

Trong bài phát biểu chính, Giáo sư Ben Saul, báo cáo viên đặc biệt của Liên hợp quốc về quyền con người khi phòng chống khủng bố, đánh giá cao tiến bộ của Nigeria, đặc biệt khi nước này đã được công nhận tuân thủ các tiêu chuẩn FATF từ cuối năm 2025. Ông cũng ca ngợi nỗ lực của Trung tâm Chống khủng bố quốc gia Nigeria hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm khu vực về chuyên môn chống khủng bố.

Song ông cảnh báo các chính phủ không nên lợi dụng các quy định chống tài trợ khủng bố để đàn áp tổ chức xã hội dân sự. Phiên bản năm 2023 của Khuyến nghị số 8 yêu cầu chỉ giám sát thêm những nhóm tổ chức phi lợi nhuận được xác định là dễ bị lợi dụng tài trợ cho khủng bố, và các nước cần đánh giá định kỳ để đảm bảo các quy định phù hợp dựa trên rủi ro thật sự.

Ông nhấn mạnh việc đăng ký, cấp phép, báo cáo tài chính, kiểm toán và giám sát quá mức có thể buộc các tổ chức phải chuyển nguồn lực hạn chế của mình sang đáp ứng các yêu cầu hành chính, làm suy giảm hiệu quả các hoạt động nhân đạo, xây dựng hòa bình, bảo vệ nhân quyền và ngăn chặn cực đoan bạo lực. Ông cũng chỉ ra việc quản lý quá mức khiến nhiều ngân hàng đóng tài khoản hoặc từ chối cung cấp dịch vụ tài chính cho tổ chức phi lợi nhuận, gây khó khăn lớn cho việc hỗ trợ nhân đạo.

Đóng góp của các tổ chức xã hội và tác động tại khu vực

Bà Victoria Ibezim-Ohaeri, Giám đốc Điều hành tổ chức Spaces for Change, cho biết hội nghị đánh dấu 10 năm vận động thực thi Khuyến nghị số 8 một cách công bằng và cân bằng tại Nigeria. Bà nhấn mạnh tiến bộ của Nigeria dựa trên cam kết chính trị bền vững, hợp tác giữa các cơ quan quản lý và dân sự được cải thiện cùng sự chuyển biến từ phản kháng sang đối thoại tích cực.

Bà cho rằng quan hệ hợp tác tốt đẹp hiện nay giữa chính quyền và xã hội dân sự là bài học quý giá cần chia sẻ với các quốc gia châu Phi khác. Nigeria đã trở thành hình mẫu ảnh hưởng tích cực đến các cải cách khu vực Tây Phi, minh chứng rằng việc tuân thủ hiệu quả có thể đạt được qua hợp tác thay vì đối đầu.

Ông Samuel Diminas, Chủ tịch Hội đồng tổ chức Spaces for Change, cảnh báo châu Phi vẫn mất hơn 88 tỷ USD mỗi năm do dòng vốn bất hợp pháp dù các khuôn khổ chống rửa tiền đã được cải thiện. Ông nhấn mạnh đây không phải là con số trừu tượng mà phản ánh các trường học chưa được xây dựng, các bệnh viện thiếu trang thiết bị và cơ hội bị tước đoạt của hàng triệu người dân, từ đó kêu gọi củng cố tính minh bạch trong hệ thống tài chính đồng thời bảo vệ không gian công dân để giám sát các hệ thống đó.

Cam kết của các cơ quan nhà nước và cải cách khung pháp lý tại Nigeria

Ông Hussaini Ishaq Magaji, Tổng giám đốc Ủy ban Doanh nghiệp Nigeria, khẳng định cam kết của ủy ban trong việc hỗ trợ các cải cách chống rửa tiền và tài trợ khủng bố thông qua quản lý Đăng ký chủ sở hữu thực tế của nước này, đồng thời duy trì sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan và tổ chức xã hội dân sự.

Thông qua các cải cách về luật pháp và thể chế, bao gồm đánh giá rủi ro toàn diện trong lĩnh vực phi lợi nhuận, cũng như tăng cường hợp tác giữa các cơ quan quản lý và xã hội dân sự, Nigeria đã nâng cao hiệu quả khung pháp lý chống rửa tiền và tài trợ khủng bố. Thành tựu này giúp Nigeria được công nhận tuân thủ hoàn toàn các tiêu chuẩn FATF từ cuối năm 2025, trở thành hình mẫu cho các quốc gia châu Phi khác trong cân bằng giữa đảm bảo tính toàn vẹn tài chính và bảo vệ các hoạt động nhân đạo hợp pháp.