Khám phá giác quan đa dạng vượt xa năm giác quan ở động thực vật và con người

Cây mimosa nổi tiếng với khả năng đóng mở lá theo chu kỳ nhất định hàng ngày, ngay cả khi đặt trong môi trường không có ánh sáng như trong tủ kín hoặc phòng tối. Điều này chứng tỏ cây có khả năng nhận biết thời gian qua đồng hồ sinh học nội tại. Tương tự, loài nhện bụi (dust spider) bắt đầu xây lại mạng nhện lúc trời chưa sáng hàng giờ trước bình minh, duy trì nhịp hoạt động đều đặn dù thiếu tín hiệu ánh sáng bên ngoài.

Thí nghiệm nổi tiếng của nhà nghiên cứu Michel Siffre tại Pháp năm 1962 đã chứng minh rằng con người cũng sở hữu khả năng này. Trong một hang động sâu 40m, sống tách biệt hoàn toàn khỏi chu kỳ ngày đêm bên ngoài trong suốt hai tháng mà không dùng đồng hồ, ông vẫn duy trì nhịp sinh hoạt ngủ - thức gần như đều đặn nhờ đồng hồ sinh học bên trong.

Kể từ thời cổ đại, con người biết đến năm giác quan chủ yếu gồm thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác và xúc giác dưới sự hệ thống hóa của Aristotle. Tuy nhiên, các loài vật có nhiều dạng cảm nhận phức tạp hơn. Chẳng hạn, loài tôm mù (peacock mantis shrimp) sở hữu hệ thống mắt phức tạp với khoảng 20 loại tế bào quang thụ thể, giúp nhận biết các dạng ánh sáng mà con người không thể, như tia cực tím hay ánh sáng phân cực.

Loài sâu bướm tơ (silkworm moth) có khả năng cảm nhận pheromone của con cái với liều lượng siêu nhỏ, khoảng 0,00002 microgram, qua luồng không khí di chuyển với tốc độ 60 cm mỗi giây. Đây là khả năng vượt trội hơn nhiều so với chó săn (bloodhound) nổi tiếng về khứu giác, cho thấy cảm quan của chúng không chỉ đơn thuần là tiếp nhận mà còn liên quan đến các cảm xúc, mong muốn, như cảm giác về sự ham muốn.

Bên cạnh việc trình bày các giác quan đa dạng trong thế giới động thực vật, tác giả Jackie Hickins còn mở rộng phân tích khả năng cảm nhận khác biệt ở con người. Nhận thức về thời gian và các cảm giác không nằm trong năm giác quan truyền thống cho thấy chúng ta có thể hiểu về thế giới phong phú và tinh vi hơn nhiều. Những nghiên cứu này không chỉ góp phần nâng cao khoa học về sinh học thời gian mà còn cung cấp góc nhìn mới về cách chúng ta trải nghiệm và phản ứng với môi trường sống.

Các nhà khoa học vẫn đang nghiên cứu sự tồn tại và vai trò của pheromone ở người. Mặc dù có nhiều nghiên cứu từ các tổ chức chính phủ và ngành công nghiệp nước hoa, chưa có lý thuyết cụ thể nào được công nhận rộng rãi, mở ra nhiều câu hỏi về khả năng giao tiếp hóa học tiềm tàng giữa con người.

Từ các câu chuyện về tôm mù, sâu bướm đến những thí nghiệm trong hang động tối, cuốn sách Thế giới mới của các giác quan của tác giả Jackie Hickins không chỉ giúp độc giả mở rộng sự hiểu biết về các giác quan vượt ra ngoài quan niệm truyền thống, mà còn đặt ra câu hỏi về cách chúng ta cảm nhận và tương tác với thế giới xung quanh trên một cấp độ sâu sắc hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.