Các chuyên gia tại Miami đề xuất kế hoạch xây dựng lại cơ sở hạ tầng Cuba thời hậu độc tài

Cuba đang phải đối mặt với tình trạng cơ sở hạ tầng lỗi thời, suy thoái nghiêm trọng do nhiều thập kỷ bị bỏ bê. Một hội thảo diễn ra vào ngày 22/7 tại Bảo tàng Diaspora Cuba Mỹ ở Miami đã quy tụ các chuyên gia, doanh nhân, kỹ sư và kiến trúc sư Cuba gốc Mỹ đưa ra phân tích và đề xuất cho việc tái thiết các hệ thống thiết yếu của nước này trong bối cảnh chuyển đổi sang nền dân chủ.

Những ưu tiên hàng đầu được xác định gồm hệ thống điện, nguồn nước sạch, xử lý nước thải, giao thông và kết nối viễn thông. Việc phục hồi hiệu quả yêu cầu một khung pháp lý hấp dẫn nhà đầu tư tư nhân và tạo điều kiện cho cộng đồng người Cuba ở nước ngoài tham gia, theo nhận định của nhà kinh tế Rafael Romeu, Chủ tịch Hiệp hội Nghiên cứu Kinh tế Cuba.

Rafael Romeu đề xuất một giai đoạn đầu tiên tập trung vào hỗ trợ nhân đạo nhằm duy trì các dịch vụ cơ bản, ứng phó nhanh với khủng hoảng hiện tại như mạng lưới điện, cung cấp nước cũng như hệ thống y tế. Ông nhắc lại rằng Cuba không thể nhanh chóng tiếp cận các tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế, từ đó có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như suy giảm mạng lưới dịch vụ, tăng lạm phát quá mức và tình trạng đô la hóa ngầm trên thị trường chợ đen.

Đồng thời, ông nhấn mạnh sự phối hợp giữa nguồn lực nhà nước và tư nhân, trong đó đầu tư tư nhân được xem là động lực chính. Romeu còn đề xuất một bước đi quan trọng là việc đô la hóa nền kinh tế để kiềm chế lạm phát và giải quyết các lệch pha trên thị trường phi chính thức.

Chi phí tái thiết Cuba sẽ lên tới hàng tỷ đô la, lúc này các quỹ đầu tư mạo hiểm sẽ đóng vai trò, bên cạnh đó ngành du lịch được đánh giá có tiềm năng lớn trong việc thu hút vốn, với dự báo Cuba có thể đón từ 7 đến 10 triệu lượt khách mỗi năm nếu nền hạ tầng phát triển đúng mức.

Jorge Piñón, nhà nghiên cứu của Viện Năng lượng Austin thuộc Đại học Texas, nêu bật việc an ninh năng lượng là nền tảng quan trọng nhất đối với bất kỳ quốc gia nào. Ông đề xuất Cuba nên mở rộng sử dụng khí tự nhiên, vốn hiện đã được khai thác tại Canasí và Puerto Escondido, kết hợp với năng lượng mặt trời và ethanol sản xuất từ cây mía. Thay vì đầu tư chi phí cao để hiện đại hóa các nhà máy lọc dầu cũ, Piñón cho rằng nên chuyển đổi các nhà máy này thành các bến chứa và phân phối nhiên liệu tự do, giúp giảm ô nhiễm và tăng cạnh tranh thị trường.

Về vấn đề nguồn nước, kỹ sư José Enrique Cueto, cựu giám đốc Bộ phận Cấp thoát nước Miami-Dade, nhận xét dù Cuba có 59 nhà máy xử lý nước, nhưng nhiều nhà máy hoạt động kém hiệu quả do thiếu hụt thiết bị và hóa chất. Việc dùng khí clo gây rủi ro độc tính cao. Hệ thống thoát nước yếu kém khiến nhiều khu vực vẫn phải dùng hố tự hoại.

Cueto khuyến nghị ưu tiên khôi phục hệ thống bơm, xử lý nước sinh hoạt, cải tạo đường ống, tập trung vào bệnh viện, các thành phố đông đúc và cộng đồng yếu thế. Quá trình phục hồi dự kiến mất 2-5 năm cho khôi phục cơ bản, 10 năm để hiện đại hóa và hơn một thập kỷ để mở rộng hệ thống xử lý nước thải và đáp ứng nhu cầu nông nghiệp.

Carlos Peñín, sáng lập viên C.A.P. Government và cựu Chủ tịch Cơ quan Xa lộ Miami-Dade, cho hay khoảng 70% mạng lưới đường bộ Cuba trong tình trạng xuống cấp trầm trọng. Các tuyến đường trọng điểm như Carretera Central và Autopista Nacional chưa hoàn thiện, khiến tai nạn thường xuyên xảy ra và các phương tiện giao thông hỗn hợp thiếu an toàn.

Mặc dù Cuba có 30 cảng, bao gồm cả cảng Mariel, nhưng nhiều cảng cần được hiện đại hóa toàn diện. Tuy vậy, họ đánh giá đây là cơ hội phát triển du lịch tàu biển và chuyển đổi hệ thống giao thông theo hướng áp dụng công nghệ tiên tiến.

Willy Bermello, Chủ tịch công ty Bermello Ajamil & Partners, ước tính nâng cấp sân bay Cuba lên chuẩn quốc tế trong vòng 15 năm cần từ 8-10 tỷ USD.

Trong lĩnh vực viễn thông, Jesús Lebeña, Phó chủ tịch bộ phận vận hành tập đoàn MasTec Communications Group, cho biết quá trình chuyển đổi mạng lưới viễn thông hiện đại, bao gồm cả công nghệ 5G, có thể hoàn thành trong chưa đầy 3 năm nếu Cuba kết nối cáp quang với Mỹ và các nước khác, đồng thời mở cửa cho các doanh nghiệp quốc tế tham gia cạnh tranh. Việc này sẽ giúp giảm chi phí dịch vụ và tạo điều kiện cho các nền tảng như Starlink tiếp cận thị trường vốn đang bị cấm hiện nay. Cuba thậm chí có thể trở thành trung tâm dữ liệu khu vực.

Marcell Felipe, Chủ tịch Bảo tàng Diaspora Cuba Mỹ, nhấn mạnh nguồn lực tài chính và nhân lực của cộng đồng người Cuba ở nước ngoài đang sẵn sàng đóng góp, nhưng điều đó chỉ khả thi khi có sự thay đổi chính quyền và các quy định bảo đảm tự do kinh tế, cạnh tranh và an toàn pháp lý.

Những chuyên gia trong diễn đàn đồng thuận rằng Cuba hậu độc tài sẽ kế thừa một cơ sở hạ tầng đổ nát cùng một dân số chịu nhiều tổn thương. Vấn đề không còn là có cần hỗ trợ hay không, mà là phải chuẩn bị các thể chế có năng lực quản lý hiệu quả để tránh lặp lại tình trạng độc quyền, tùy tiện và thiếu minh bạch từng gây khủng hoảng hiện nay.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.