Zadie Smith khai thác di sản nô lệ và chủ nghĩa dân túy trong tiểu thuyết lịch sử mới tại Brazil

Zadie Smith, nhà văn người Anh nổi tiếng với các tác phẩm viết về sự đa văn hóa ở London, vừa cho ra mắt tại Brazil tiểu thuyết lịch sử "A fraude" lấy cảm hứng từ vụ xét xử Tichborne diễn ra ở London trong hai thập niên 1860-1870. Vụ án nổi tiếng khi một người thợ giết thịt từ Australia trở về khẳng định mình là Roger Tichborne, một quý tộc được cho là đã chết trong một vụ đắm tàu. Tuy nhiên, gia đình Tichborne không công nhận, và sự việc được đưa ra tòa, thu hút sự chú ý của các tầng lớp lao động - những người ủng hộ người tự xưng là Roger như một lãnh đạo chống hệ thống và phê phán những bất công trong công lý. Trong truyện, một nhân vật nữ tên Sarah, vợ của nhà văn William Ainsworth, là trong những người ủng hộ tích cực cho nhân vật này. Sarah là người mù chữ và xuất thân làm giúp việc nhưng lại thể hiện sự đồng cảm mạnh mẽ với phong trào này. Câu chuyện được điểm xuyết bằng chi tiết về chuyến đi chóng vánh của nhân vật tới Nam Mỹ, nơi có một câu nói gây chú ý liên quan đến "ánh nắng Brazil".

Mặc dù chỉ được nhắc đến thoáng qua trong "A fraude", Brazil có vị trí quan trọng trong quá trình nghiên cứu của Zadie Smith. Bà bày tỏ sự ngưỡng mộ đối với sự đa dạng ấn tượng của đất nước này và nhận định Brazil là một phần thiết yếu trong câu chuyện toàn cầu về nô lệ, mặc dù tại Mỹ và châu Âu, Brazil thường ít được nhớ đến trong bối cảnh này. Smith chia sẻ rằng qua quá trình sáng tác, bà đã hiểu rõ hơn về cách thức mà khái niệm chủng tộc hình thành và được vận dụng làm cơ sở cho các hệ thống kinh tế dựa trên nô lệ. Bà cũng nhấn mạnh rằng, mặc dù việc bãi bỏ chế độ nô lệ được nhiều người cho là kết quả của lý do đạo đức, thực tế tại Anh đó là thành quả của phong trào lao động phản đối sự khai thác, cho thấy sự liên hệ giữa công nghiệp hóa và chế độ nô lệ.

Trường hợp của Roger Tichborne trong tiểu thuyết cho thấy một ví dụ về chủ nghĩa dân túy cánh trái được lan truyền qua các tầng lớp thấp hơn trong xã hội khi hệ thống phán xử của pháp luật và xã hội bị cho là thủ tiêu quyền lợi của một công dân - trong trường hợp này là một quý tộc. Smith dẫn lại câu chuyện về một vị thẩm phán đã gọi những người ủng hộ Tichborne là "ngớ ngẩn", khiến họ tự hào nhận danh xưng này, phản ánh tâm lý khinh thường từ phía thượng lưu đối với các tầng lớp thấp hơn – một tâm lý tương tự đã đôi lần được quan sát trong chính trị ngày nay tại Mỹ. Bản thân tác giả cho biết bà ưu tiên một loại chủ nghĩa dân túy cánh tả hơn, và lý tưởng là không nên có chủ nghĩa dân túy nào cả. Tuy nhiên, nếu tồn tại thì đó nên là chủ nghĩa dân túy có tính chất đấu tranh bảo vệ quyền lợi cho người bị áp bức.

Zadie Smith chia sẻ quan điểm rằng mọi nhà văn đều cần tin tưởng vào điều gì đó vượt ra ngoài thực tế, và bà có sự quan tâm triết học sâu sắc với các tôn giáo. Với bà, việc hiểu biết về đức tin là cần thiết để hiểu được cách con người suy nghĩ và hành xử. Đối với giới văn học London, tác giả thẳng thắn bày tỏ sự không hài lòng với môi trường mang tính cạnh tranh gay gắt, đặc biệt là ở Anh nơi văn học không được hỗ trợ giống như tại Mỹ, khiến nhiều người chọn sáng tác chỉ nhằm tham gia vào các nhóm văn học. Bà cũng nêu rõ quan điểm về việc nhà văn không nên đóng vai trò tiên tri hay chuyên gia chính trị, mà trọng trách chính là sử dụng ngôn ngữ để đưa các vấn đề xã hội về với thực tế lịch sử một cách trung thực.

Trong cuộc phỏng vấn qua video, Zadie Smith tiết lộ bà không sử dụng smartphone mà chỉ dùng máy tính cá nhân để cập nhật thông tin và làm việc. Bà cho biết cuộc sống không smartphone không phải điều quá khác thường và không ảnh hưởng nhiều đến việc theo dõi thế giới xung quanh.

Cuốn tiểu thuyết "A fraude" đã được xuất bản tại Brazil bởi nhà xuất bản Companhia das Letras với bản dịch của Camila von Holdefer, gồm 576 trang, giá bìa 129,90 real Brazil.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.