Các nhà khoa học Trung Quốc sử dụng tre để tăng cường Đại Vạn Lý Trường Thành Xanh

Trung Quốc đã trải qua hàng thập kỷ nỗ lực chống lại sa mạc hóa thông qua các phương pháp như sử dụng rơm rạ, cây bụi và tấm chắn nhựa. Tuy nhiên, các giới hạn về tuổi thọ và tác động môi trường của các vật liệu này đang thúc đẩy các nhà nghiên cứu tìm kiếm vật liệu mới bền vững hơn. Tre, được biết đến là loài thực vật phát triển nhanh nhất trên thế giới, đang được coi là giải pháp khả thi để củng cố "Đại Vạn Lý Trường Thành Xanh" – mạng lưới cây xanh trải dài nhằm hạn chế sự mở rộng của sa mạc ở khu vực phía tây bắc, phía bắc và đông bắc Trung Quốc.

Bắc Kinh ngày 22/7 đã công bố kế hoạch bảo tồn rừng và đồng cỏ kéo dài 5 năm, bao gồm các dự án thuộc Chương trình Vành đai Ba Bắc (Three-North Shelterbelt Programme) dự kiến hoàn thành vào năm 2030. Chương trình này, còn gọi là "Đại Vạn Lý Trường Thành Xanh", được khởi động từ những năm 1970 nhằm ngăn chặn sa mạc hóa, một quá trình làm suy giảm đất canh tác thành vùng đất khô cằn do chăn thả quá mức, phá rừng và biến đổi khí hậu.

Trung Quốc đã trồng một mạng lưới rộng lớn gồm các loại cây bụi và cây gỗ, đồng thời sử dụng các rào chắn chống cát vật lý như lưới rơm. Theo Yu Yanglun, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Ngành Gỗ thuộc Viện Hàn lâm Lâm nghiệp Trung Quốc ở Bắc Kinh, vật liệu rơm rạ chỉ duy trì hiệu quả chống cát trong vòng 2-3 năm do tính chất tự nhiên của chúng. Trong khi đó, các rào chắn nhựa mặc dù có thể sử dụng ở một số khu vực nhưng tiềm ẩn rủi ro sinh thái do khả năng phân hủy chậm. Việc trồng cây bụi như Artemisia cũng được áp dụng nhưng gây ra các vấn đề về dị ứng phấn hoa ngày càng tăng.

Yu cho biết trước yêu cầu ngày càng cao về hiệu quả sinh thái, độ bền và chi phí trong công tác kiểm soát cát, Viện đã đề xuất sử dụng tài nguyên tre phong phú của Trung Quốc. Tre là loại cỏ gỗ lớn tự nhiên có mặt ở châu Á, châu Phi và Trung, Nam Mỹ. Tre được biết đến là vật liệu xây dựng truyền thống nhờ tốc độ phát triển nhanh, nhu cầu tài nguyên thấp, cùng với đặc điểm bền, chắc, dẻo và nhẹ.

Trung Quốc hiện là quốc gia sở hữu diện tích rừng tre lớn nhất thế giới. Kế hoạch bảo tồn rừng và đồng cỏ cũng kêu gọi mở rộng trồng tre năng suất cao và tăng cường đổi mới công nghệ để thay thế các vật liệu nhựa bằng lựa chọn phân hủy sinh học từ tre.

Viện Nghiên cứu Ngành Gỗ đã phát triển nhiều cách sử dụng tre để kiểm soát sa mạc hóa, bao gồm việc sản xuất các tấm chắn bằng tre và sợi gỗ dùng làm rào chắn để cố định cát di chuyển, đồng thời tạo ra các khay từ tre và sợi gỗ nhằm thu nước mưa. Báo cáo của Cục Lâm nghiệp và Đồng cỏ Trung Quốc năm ngoái cho biết sản phẩm tấm chắn bằng tre có tuổi thọ từ 3 đến 10 năm, khả năng tái tạo và phân hủy sinh học tốt hơn nhiều so với các loại vật liệu nhựa. Việc sử dụng các tấm chắn tre cũng giảm được chi phí tổng thể trên 20% so với vật liệu nhựa.

Các tấm chắn tre đã được thử nghiệm ở tỉnh Thanh Hải và khu tự trị Nội Mông và có thể thay thế cho các vật liệu chống cát truyền thống trong nhiều điều kiện khí hậu và loại cát khác nhau. Ngoài ra, các nhà khoa học còn đang nghiên cứu thêm các phương pháp khác như trồng nấm ăn nhằm cải tạo đất cát, góp phần làm phong phú và ổn định đất đai trong các khu vực bị sa mạc hóa.