Đóng cửa nhà máy luyện hợp kim mangan duy nhất, Australia đối mặt rủi ro địa chính trị

Nhà máy Liberty Bell Bay, tọa lạc cách thành phố Launceston khoảng 50 km về phía bắc, là cơ sở duy nhất tại Australia sản xuất hợp kim ferromangan - một nguyên liệu thiết yếu trong quá trình sản xuất thép, được ứng dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp quốc phòng, xây dựng và khai khoáng. Tuy nhiên, hoạt động của nhà máy đã bị ngừng lại từ tháng 5/2025 do khó khăn trong việc đảm bảo nguồn cung quặng mangan cũng như tình hình thị trường biến động thất thường.

Tháng 8 năm 2025, chính phủ bang Tasmania đã giải ngân khoản vay 20 triệu đô la nhằm giúp chủ sở hữu cũ, GFG Alliance, mua nhập một lượng quặng mangan để duy trì sản xuất. Dù vậy, nhà máy vẫn không thể tái khởi động hoạt động. Đến tháng 1/2026, GFG đã vi phạm các điều khoản thỏa thuận vay vốn và chính quyền Tasmania buộc phải tiến hành bổ nhiệm quản lý và người nhận tài sản nhằm bảo vệ kho nguyên liệu lớn nặng 23.000 tấn tại đây. Đến tháng 3/2026, Liberty Bell Bay được đưa vào tình trạng quản lý tự nguyện.

Một nhóm các nhà đầu tư đã không thể đạt được thỏa thuận để tái khởi động nhà máy, khiến tương lai của khu vực sản xuất này vẫn còn bỏ ngỏ. Bộ trưởng Bộ Kinh doanh, Công nghiệp và Tài nguyên Tasmania, ông Felix Ellis, cho biết chính phủ không loại trừ khả năng có nhà máy luyện hợp kim mới hoạt động trở lại trên cùng địa điểm, song trong ngắn hạn việc khôi phục hoạt động là không khả thi.

Ông Ellis nhấn mạnh các nhà quản lý và chủ sở hữu hiện tại vẫn chịu trách nhiệm trong việc dọn dẹp và xử lý ô nhiễm tại khu vực, đồng thời thừa nhận đây là một công việc phục hồi với chi phí lớn. Báo cáo của công ty quản lý William Buck chỉ ra rằng nếu nhà máy phải đóng cửa, tổng chi phí phục hồi môi trường có thể lên đến 200 triệu đô la Mỹ.

Giám đốc điều hành Hội đồng Khoáng sản, Sản xuất và Năng lượng Tasmania (TMEC), ông Ray Mostogl, cho biết chi phí phá dỡ và phục hồi nhà máy có thể lớn hơn so với chi phí tái vận hành, đồng thời cảnh báo về tác động lan tỏa tiêu cực đến chuỗi cung ứng bao gồm các nhà thầu, nhà cung cấp và chuyên gia kỹ thuật tại khu vực Thung lũng Tamar.

Việc đóng cửa nhà máy luyện hợp kim mangan đồng nghĩa với việc Australia mất đi khả năng chế biến loại khoáng sản quan trọng này tại nội địa. Theo Tiến sĩ Tim Werner, giảng viên cấp cao tại Đại học Melbourne chuyên về chuyển đổi năng lượng, mặc dù phía Australia vẫn tiếp tục khai thác và sản xuất quặng mangan, nhưng sản phẩm sẽ phải chuyển sang xử lý tại nước ngoài, gây ảnh hưởng tới tham vọng phát triển ngành sản xuất kim loại trong nước.

Tiến sĩ Werner nhận định đóng cửa nhà máy sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung hợp kim mangan phục vụ ngành luyện kim, dẫn tới tác động lan tỏa đến nhiều lĩnh vực sản xuất trong nước vốn đã đối mặt với những rủi ro địa chính trị và gián đoạn chuỗi cung ứng. Năm 2026, Australia đã đầu tư hơn 50 triệu đô la nhằm phát triển ngành tinh chế kim loại quan trọng trong nước, tuy nhiên thị trường vẫn rất cạnh tranh và biến động.

Ông Mostogl từ TMEC cảnh báo rằng sự phụ thuộc tăng lên với nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài sẽ làm gia tăng rủi ro về chủ quyền và ảnh hưởng đến ngành thép trong nước khi các quyết định chính sách của các quốc gia khác có thể làm gián đoạn nguồn cung hoặc làm tăng giá thành.

Mặc dù nhà máy đã ngừng hoạt động, hơn 23.000 tấn quặng mangan mua bằng khoản vay của chính phủ Tasmania hiện vẫn được lưu giữ tại khu vực. Ông Ellis khẳng định chính phủ đang giữ quyền kiểm soát chặt chẽ kho quặng này nhằm đảm bảo thu hồi khoản vốn đã cho vay và duy trì giá trị tài sản.

Tuy nhiên, các cơ quan quản lý môi trường đã bày tỏ lo ngại về nguy cơ gây ô nhiễm từ khu vực nhà máy trong bối cảnh hoạt động vận hành giảm sút. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Tasmania (EPA) đã ra thông báo vào tháng 4 về khả năng nhà máy gặp khó khăn trong việc duy trì các thiết bị quan trọng, gây rủi ro xả thải chất độc hại vào sông Tamar, tồn trữ vật liệu nguy hiểm và kiểm soát phát thải bụi.

Giám đốc EPA Tasmania, bà Catherine Murdoch, nhấn mạnh rằng việc ngừng hoạt động không đồng nghĩa với việc các nguy cơ ô nhiễm sẽ chấm dứt, do đó việc giám sát và quản lý môi trường tại đây vẫn cần được ưu tiên hàng đầu.

Sự kiện đóng cửa nhà máy luyện hợp kim mangan cho thấy Australia đang đứng trước thách thức khi mất khả năng sản xuất trong nước đối với một nguyên liệu chiến lược quan trọng, đồng thời gia tăng sự phụ thuộc vào thị trường nhập khẩu toàn cầu đầy rủi ro và bất ổn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.