Chính phủ bang Lagos tiên phong với nền tảng số Eko Smart, trong khi ICPC đối mặt với vụ PFIPC

Chính phủ bang Lagos đã gây chú ý khi phát triển Eko Smart, một công cụ thông tin kỹ thuật số mạnh mẽ và hiện đại nhằm kết nối người dân với hơn 300 dịch vụ công thiết yếu. Nền tảng này cho phép người dân thực hiện các giao dịch như thanh toán, cấp phép, đăng ký và tiếp cận dịch vụ công một cách nhanh chóng, đơn giản và an toàn trên một nền tảng duy nhất. Với Eko Smart, người dân có thể lấy luôn thẻ công dân ngay từ trang tổng quan cá nhân mà không cần phải trực tiếp đến các điểm giao dịch, giảm thiểu tình trạng ùn tắc giao thông vốn nổi tiếng ở Lagos.

Mặc dù Eko Smart chưa có ứng dụng riêng trên điện thoại và một số đường dẫn bị hỏng như trang https://lasrab.lagosstate.gov.ng/ hoặc không truy cập được thông tin về địa điểm cảnh sát địa phương, nhưng đây vẫn là một bước đột phá đáng kể về mặt công nghệ chính phủ số. Người dân cũng được khuyến khích gửi phản hồi hoặc khiếu nại nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ.

Đối lập với tiến trình công nghệ của Lagos là cuộc điều tra đang được Ủy ban Độc lập Chống Tham nhũng Nigeria (ICPC) triển khai nhằm làm rõ vụ bê bối liên quan đến PFIPC - một tổ chức không tồn tại thực tế nhưng đã được cấp ngân sách tới 1,3 tỷ naira trong dự toán năm 2026, đồng thời tuyển dụng hàng trăm nhân viên trong hệ thống liên bang suốt hai năm. Cuộc điều tra kéo dài 30 ngày này thu hút sự chú ý không chỉ trong nước mà còn từ các cơ quan truyền thông quốc tế như The Guardian, BBC, France 24 và Deutsche Welle Africa.

Theo các báo cáo, ICPC đã phỏng vấn Femi Gbajabiamila, Chánh văn phòng Tổng thống Bola Tinubu, người từng vướng nhiều vấn đề đạo đức và cũng bị cáo buộc liên quan đến vụ việc này. Giới quan sát đang chờ xem liệu ICPC có thể áp dụng quy chuẩn điều tra nghiêm ngặt cho cả những nhân vật có quyền thế cao nhất hay sẽ ưu ái họ, thay vì chỉ nhắm vào những cá nhân nhỏ hơn.

Vụ việc PFIPC chỉ ra sự hỗn độn trong việc quản lý ngân sách liên bang Nigeria. Dữ liệu cho thấy dự toán ngân sách của các năm không tuân thủ chuẩn mực thống nhất với số lượng tài liệu chênh lệch lớn giữa các năm, khiến việc theo dõi trở nên khó khăn. Ví dụ, dự toán ngân sách năm 2026 ban đầu chỉ công bố hai tài liệu chính là Bill và Details - nhưng Details đã không được công bố ngay cả sau nhiều tháng, gây khó hiểu và nghi ngờ về tính minh bạch.

ICPC được kỳ vọng sẽ thẩm tra các khoản chi tiêu, đối chiếu các ngân sách qua các năm để phát hiện bất thường, như sự xuất hiện hay biến mất của các tổ chức như Hội đồng Quốc gia về Biến đổi Khí hậu hay NELFUND trong các tài liệu ngân sách trong các năm gần đây.

Tuy nhiên, cả ICPC lẫn các cơ quan chống tham nhũng khác đều bị nghi ngờ thiếu sự khách quan và năng lực, do nhiều lần chứng minh sự bao che cho các quan chức cấp cao. Báo cáo trước đây của Human Rights Watch và các tổ chức quốc tế từng lưu ý sự ảnh hưởng của chính trị đối với hoạt động của các cơ quan chống tham nhũng ở Nigeria.

Người dân Nigeria không còn ngạc nhiên trước tình trạng các quan chức có thế lực tránh bị truy cứu trách nhiệm, khiến hoạt động chống tham nhũng chỉ là hình thức phục vụ lợi ích của nhóm cầm quyền. Do vậy, cuộc điều tra của ICPC về PFIPC đang bị coi như một trò cười và bản thân ICPC cùng các cơ quan tương tự đang đứng trước ‘‘án xét’’ của công luận.