Xung đột giữa hai nhà lãnh đạo quân sự hàng đầu Ukraine phản ánh bài toán chiến tranh hiện đại

Vào ngày 15/7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thực hiện một cuộc tái cơ cấu nội các khi sa thải Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, người mới 35 tuổi và từng là cố vấn thân cận của ông. Quyết định này ngay lập tức gây ra một làn sóng phản đối mạnh mẽ trên khắp nước, với hàng ngàn người gồm cả cựu chiến binh cùng những quân nhân đang nghỉ phép đổ xuống đường biểu tình với khẩu hiệu "Đừng động đến Fedorov!". Họ khẳng định Fedorov là người tiên phong trong việc thúc đẩy hiện đại hóa quân đội, đặc biệt trong việc ứng dụng công nghệ drone và số hóa quá trình mua sắm cũng như kiên quyết chống tham nhũng - một vấn nạn lâu dài của quốc gia.

Đặc biệt, nhiều ý kiến cho rằng việc sa thải Fedorov xuất phát từ mâu thuẫn gay gắt giữa Bộ Quốc phòng và Tổng tư lệnh Oleksandr Syrskyi, tướng quân cao nhất của Ukraine từ năm 2024, dẫn đến đòi hỏi phải sa thải cả Syrskyi sau đó với lý do "xấu hổ về vị tổng tư lệnh".

Oleksandr Syrskyi được xem là một trong những tướng lĩnh có sự nghiệp gây tranh cãi sâu sắc nhất trong lịch sử quân sự Ukraine đương đại. Ông từng đóng góp lớn trong việc tổ chức phòng thủ Kyiv trong những ngày đầu Nga tiến công toàn diện vào tháng 2/2022 và sau đó là kiến tạo chiến dịch phản công ở Kharkiv, khiến lực lượng Nga phải rút lui.

Tuy nhiên, Syrskyi cũng là người chỉ đạo trận chiến Bakhmut tiêu tốn nhiều sinh mạng nhất, kéo dài và đẫm máu, được so sánh với các trận Verdun và Stalingrad trong lịch sử thế giới. Ở đây, ông áp dụng chiến thuật "phòng thủ chủ động" với việc giữ nhiều vị trí phòng thủ liên tiếp đồng thời liên tục phản kích, khiến lực lượng Nga, đặc biệt nhóm Wagner, phải chịu tổn thất nặng nề về người.

Nhiều người ủng hộ Syrskyi cho rằng ông đã mua thời gian quan trọng cho Ukraine tái tập hợp lực lượng đồng thời gây thiệt hại lớn cho kẻ thù. Trong khi đó, không ít ý kiến chỉ trích việc giữ Bakhmut quá lâu khiến khoảng 14.000 binh sĩ Ukraine thiệt mạng và 16.500 người khác mất tích.

Vụ việc tại Ukraine dường như phản ánh cuộc xung đột giữa hai cách tiếp cận khác biệt hoàn toàn trong hoạt động quân sự hiện đại. Syrskyi, với 60 tuổi và được đào tạo theo truyền thống Liên Xô, nghiêng về kiểm soát tập trung, quản lý chặt chẽ và chiến tranh hao mòn, tin rằng công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ chứ không thể thay thế kỷ luật và nền tảng tác chiến.

Trong khi đó, Fedorov đại diện cho thế hệ lãnh đạo trẻ với tư duy phát triển công nghệ nhanh như các công ty Silicon Valley, ưa chuộng thí nghiệm nhanh, phân quyền ra quyết định và đổi mới liên tục, ưu tiên sử dụng drone, phần mềm và trí tuệ nhân tạo để thay đổi cách thức chiến tranh.

Tuy vậy, mâu thuẫn không đơn thuần ở khía cạnh công nghệ mà còn là cách lãnh đạo khác biệt khiến căng thẳng tồn tại lâu dài giữa Bộ Tổng tham mưu và Bộ Quốc phòng, dẫn đến câu hỏi ai mới là người thực sự nắm quyền cải cách quân đội.

Đến mùa xuân năm 2026, tranh cãi về tốc độ cải cách đã chuyển thành cuộc chiến chiến lược về hình thức xung đột. Cuối cùng, sau khi nhận ra tác động và phản ứng dữ dội từ công chúng và lực lượng vũ trang, Tổng thống Zelensky đã tiếp tục sa thải cả Syrskyi, lý giải cần có bộ máy chỉ huy quân sự được "cập nhật" hơn.

Người kế nhiệm Syrskyi là Mykhailo Drapatyi, 43 tuổi, được đánh giá có khả năng nối kết giữa Bộ Tổng tham mưu và Bộ Quốc phòng còn đang giữ nhiều quan điểm ủng hộ Fedorov. Drapatyi đã đề nghị giữ lại một số phó bộ trưởng cũ để duy trì sự ổn định và hợp tác.

Tuy nhiên, việc có thể hạ nhiệt mâu thuẫn nội bộ và thúc đẩy quá trình hiện đại hóa quân đội Ukraine đến đâu vẫn còn phải chờ thời gian trả lời.

Cuộc tranh luận nội bộ về chiến lược và công nghệ trong quân đội Ukraine không chỉ đơn thuần là vấn đề riêng của nước này mà đặt ra câu hỏi lớn cho mọi quốc gia trong bối cảnh chiến tranh hiện đại đang thay đổi nhanh chóng.

Trong hơn một thập niên, xung đột tại Ukraine đã chứng kiến sự dịch chuyển dần từ các trận pháo binh truyền thống sang việc sử dụng drone tự động hoạt động sâu trong hậu phương đối phương. Các hệ thống không người ngày càng rẻ hơn, thông minh hơn và phổ biến rộng, không chỉ hạn chế ở khu vực Âu-Á mà còn hiện diện tại các nơi như Israel, Iran và Trung Đông.

Tuy nhiên, kinh nghiệm từ chiến trường lại nhấn mạnh rằng công nghệ không thể tự quyết định chiến thắng nếu không có tổ chức, kỷ luật và khả năng thích ứng của bộ máy chỉ huy. Một phi công drone từng chia sẻ với nhà báo rằng các tài liệu huấn luyện quân sự nên được cập nhật thường xuyên như phần mềm máy tính để kịp với sự biến đổi của chiến tranh.

Qua cuộc xung đột nội bộ này, Ukraine minh chứng rằng tương lai chiến tranh đã bắt đầu ngay trên đất nước họ, tạo bài học quan trọng cho thế giới về cách kết hợp công nghệ với kỹ năng và chiến thuật truyền thống.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.