Tòa án Nigeria khẳng định quyền lực FCCPC trong quản lý cho vay kỹ thuật số, bác yêu cầu của WASPAN

Ngày 12/6/2026, một Tòa án Liên bang tại Lagos, Nigeria, đã ra phán quyết quan trọng xác nhận quyền lực của Cơ quan Bảo vệ cạnh tranh và người tiêu dùng Nigeria (Federal Competition and Consumer Protection Commission - FCCPC) trong việc quản lý thị trường cho vay kỹ thuật số tiêu dùng, bao gồm cả các dịch vụ cho vay airtime và dữ liệu di động. Phán quyết này bác bỏ đơn kiện do Hiệp hội Nhà cung cấp Ứng dụng dịch vụ không dây Nigeria (Wireless Application Service Providers Association of Nigeria - WASPAN) khởi kiện nhằm vô hiệu hóa các quy định do FCCPC ban hành dưới tên gọi Digital, Electronic, Online and Non-Traditional Consumer Lending Regulations (DEON Regulations).

Thẩm phán Ambrose Lewis-Allagoa đã tuyên bố rằng các quy định DEON là hợp pháp, phù hợp với chức năng được giao trong luật và hiến pháp Nigeria, đồng thời thuộc thẩm quyền của FCCPC. Ông nhấn mạnh rằng quyền hạn pháp lý của FCCPC bắt nguồn từ Hiến pháp Nigeria năm 1999 và các điều khoản luật liên quan, bao gồm Luật Bảo vệ cạnh tranh và người tiêu dùng liên bang năm 2018 (FCCPA), đồng thời tồn tại song song với các cơ quan quản lý ngành khác như Ủy ban Truyền thông Nigeria (NCC).

Phán quyết của Tòa cũng khẳng định rằng quyền quản lý của FCCPC không ảnh hưởng đến quyền cấp phép truyền thông mà NCC đang nắm giữ, đồng thời bác bỏ quan điểm của WASPAN cho rằng FCCPC không có quyền can thiệp vào lĩnh vực viễn thông. Thẩm phán Lewis-Allagoa nêu rõ quy định DEON nên được hiểu như các biện pháp bảo vệ người tiêu dùng và kiểm soát cạnh tranh, chứ không phải là một hệ thống cấp phép mới cho các dịch vụ truyền thông.

Luật sư Ilemona Onoja, một chuyên gia về chính sách công, nhận định rằng phán quyết nhấn mạnh sự khác biệt cơ bản giữa việc quản lý thị trường và quyền cấp phép. Theo ông, FCCPC có thẩm quyền điều chỉnh hành vi của thị trường nhưng không được cấp phép hoạt động, trong khi NCC vẫn duy trì vai trò cấp phép duy nhất.

WASPAN trong tuyên bố của Chủ tịch Ban Điều hành Quan hệ pháp lý và hợp tác, Osa Umweni, tuy thừa nhận phán quyết của Tòa nhưng vẫn nhấn mạnh quan điểm cho rằng FCCPC không có quyền cấp giấy phép, và cáo buộc cơ quan này đã vượt quá thẩm quyền. WASPAN đang cân nhắc các bước tiếp theo, bao gồm khả năng kháng cáo bản án.

Trong khi đó, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà điều hành Viễn thông Nigeria (Association of Licensed Telecommunications Operators of Nigeria), ông Gbenga Adebayo, đánh giá phán quyết đã làm rõ vai trò của cả FCCPC và NCC, nhấn mạnh sự cần thiết thiết lập một cơ chế phối hợp chính thức giữa hai cơ quan này trước khi thực hiện các hành động quản lý nhằm tránh gián đoạn đối với dịch vụ cho vay airtime và dữ liệu mà hơn 40 triệu người Nigeria phụ thuộc.

Quyết định của tòa có tác động sâu rộng đối với thị trường cho vay kỹ thuật số ở Nigeria, vốn được ước tính có giá trị hàng năm từ 300 tỷ đến 400 tỷ naira, phục vụ khoảng 40 triệu người đăng ký. Các quy định DEON do FCCPC đề ra nhằm tăng cường giám sát ngành công nghiệp cho vay trực tuyến sau khi những lo ngại liên quan đến các nhà cho vay kỹ thuật số không chính thống và các hoạt động cạnh tranh không lành mạnh ngày càng tăng.

Phán quyết này thiết lập một tiền lệ quan trọng cho sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý lĩnh vực chuyên ngành và FCCPC trong việc giám sát thị trường cho vay airtime và dữ liệu tại Nigeria. Điều này cũng buộc các bên liên quan phải chú trọng và làm rõ các quy định liên quan đến các công ty đã được phê duyệt hoạt động theo khuôn khổ DEON.

Trước đó, vào tháng 4/2026, Tòa đã ban hành bốn lệnh cấm tạm thời ngăn FCCPC thực thi các quy định DEON trong khi vụ án đang được xem xét. Tuy nhiên, với phán quyết này, các lệnh cấm trên đã được hủy bỏ, chấm dứt các rào cản pháp lý đối với việc thực thi quy định của FCCPC trong lĩnh vực này. Thẩm phán nhấn mạnh rằng các cơ quan quản lý nhà nước được giao quyền theo luật nên không bị hạn chế thực hiện chức năng hợp pháp của mình trừ khi có lý do chính đáng.

Luật sư Ilemona Onoja khẳng định rằng phán quyết là minh chứng rõ ràng cho thấy sự phân biệt giữa chức năng quản lý và quyền cấp phép. Việc FCCPC điều chỉnh thị trường cho vay số là hợp pháp, trong khi vai trò cấp phép hoàn toàn thuộc về NCC. Đây là điểm then chốt để duy trì sự minh bạch và hiệu quả cho thị trường này.

Ông Adebayo khuyến khích cả hai cơ quan FCCPC và NCC cần phối hợp chặt chẽ với các bên liên quan trong ngành trước khi thực hiện các biện pháp thực thi, nhằm đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng và sự ổn định của thị trường. Ngoài ra, ông cũng lưu ý đến quy định của Hội đồng Tạo điều kiện Kinh doanh của Tổng thống yêu cầu các cơ quan liên bang đánh giá tác động luật pháp trước khi có sự thay đổi lớn về chính sách quản lý.

Theo đánh giá chung, phán quyết này sẽ làm rõ vai trò của các cơ quan quản lý và tạo nền tảng cho sự phát triển lành mạnh của thị trường cho vay kỹ thuật số tại Nigeria trong tương lai gần.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.