Phát hiện bộ xương công chúa Ita và nghĩa trang Dahschur
Sau hơn 130 năm, các nhà khảo cổ đã thực hiện phân tích chi tiết các bộ xương được khai quật hồi những năm 1890 tại nghĩa trang Dahschur, trung tâm Ai Cập cổ đại gần Memphis, phía nam Cairo. Một trong những mẫu vật tiêu biểu là công chúa Ita, con gái có thể của pharaoh Amenemhet II, vị vua triều đại thứ 12 cai trị từ khoảng 1926 đến 1895 trước Công nguyên. Bộ xương của nàng khi qua đời ở tuổi từ 28 đến 34, cao khoảng 151,4 đến 155,3 cm, được bảo tồn khoảng 58% đã được nghiên cứu với phương pháp sinh học khảo cổ mới, hé lộ nhiều điều bất ngờ về sinh hoạt và vai trò của nữ giới thuộc hoàng tộc.
Dấu vết sinh hoạt gắn liền với vũ khí và hoạt động thể chất
Phân tích chi tiết cho thấy các biến đổi ở vùng đốt sống của công chúa Ita có thể do tác động của chuyển động chuyên môn lặp đi lặp lại, chẳng hạn như sức ép lên cột sống khi sử dụng cung tên. Những tổn thương dạng Schmorlsche Knötchen (tổn thương mô đĩa đệm chèn ép vào thân đốt sống) được xác định không gây đau đớn lúc sống nhưng cho thấy áp lực trục sinh lý đáng kể.
Bên cạnh đó, dấu vết rõ trên xương vai và tay chỉ ra hoạt động cơ bắp lặp đi lặp lại ở mức cao. Các điểm bám cơ trên xương thể hiện công chúa Ita từng thường xuyên thực hiện các hành động đòi hỏi lực mạnh như giương cung, kéo dây cung hoặc cầm vũ khí, với sự tăng trưởng cơ bắp đặc trưng cho các chuyển động mạnh này. Cũng tại mộ của Ita, các nhà khai quật phát hiện một con dao găm tinh xảo, cho thấy nữ hoàng trẻ không chỉ sở hữu vũ khí mà còn có thể vận dụng chúng.
Ý nghĩa của phát hiện với quan niệm về nữ giới trong hoàng tộc Ai Cập
Phát hiện này thách thức quan điểm truyền thống cho rằng các vũ khí trong mộ nữ giới chỉ mang tính biểu tượng thể hiện địa vị xã hội. Thay vào đó, nghiên cứu của các nhà Ai Cập học Zeinab Hashesh, Ahmed Gabr và chuyên gia sinh học Roxie Walker khẳng định ít nhất một số công chúa thuộc triều đại này không chỉ được trao vũ khí mà thực sự sử dụng chúng trong các hoạt động như săn bắn hoặc tập luyện thể chất chuyên sâu.
Một ví dụ khác là công chúa Nub Hotep, được nhận diện qua đường cong bất thường của xương bàn tay thứ hai bên phải, kết hợp với các mũi tên được tìm thấy trong mộ cho thấy dấu hiệu rõ ràng của việc bắn cung thường xuyên. Công chúa Itaweret cũng cho thấy dấu vết chấn thương như gãy xương sườn và chân, phù hợp với một lối sống hoạt động, có thể liên quan đến tai nạn trong săn bắn hoặc huấn luyện quân sự.
Ưu tiên áp dụng phương pháp sinh học khảo cổ hiện đại trong nghiên cứu Ai Cập cổ đại
Trước đây, phân tích chủ yếu dựa vào biểu tượng và đồ vật trong mộ để suy đoán vai trò xã hội của người chết. Tuy nhiên, những bàn tay soi chiếu hiện đại, kết hợp y học và kỹ thuật phân tích DNA, đã cho phép xác định chính xác giới tính và mức độ vận động của các cá nhân trong quá khứ. Điều này giúp xây dựng một bức tranh sinh học - văn hóa cụ thể hơn về sức khỏe, hoạt động, và nguồn gốc của những thành viên hoàng tộc Ai Cập, đặc biệt là nữ giới, vốn được xem là sống an nhàn nhưng thực chất tham gia tích cực vào các hoạt động thể thao và quân sự.
Những kết quả này mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu lịch sử Ai Cập cổ đại, làm sáng tỏ vai trò đa dạng và thực tế hơn của phụ nữ trong các tầng lớp quyền lực của thời Trung Vương quốc, khoảng hai thiên niên kỷ trước Công nguyên.
Những điều bổ ích từ bài viết
- Phân tích xương cổ đại cho thấy nữ hoàng Ai Cập trung Vương quốc có thể vận dụng vũ khí như cung tên và dao găm.
- Dấu tích tổn thương trên xương cho thấy hoạt động thể chất cường độ cao, phù hợp với tập luyện săn bắn và chiến đấu.
- Việc sử dụng vũ khí ở nữ giới hoàng tộc không chỉ là biểu tượng mà có thể là thực tế sinh hoạt hàng ngày.
- Phương pháp sinh học khảo cổ mới kết hợp y học và phân tích DNA giúp xác định chính xác giới tính và lối sống qua các di vật cổ.
- Phát hiện này làm thay đổi quan điểm truyền thống về vai trò của phụ nữ trong xã hội cổ Ai Cập, đặc biệt trong hoạt động thể thao và quân sự.
Đăng ký bản tin QMVN
Nhận tin tổng hợp mỗi sáng - chỉ những bài đáng đọc, không spam.
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.
