Trung Quốc thử thành công tên lửa đạn đạo từ tàu ngầm, tạo đòn bẩy cho ổn định khu vực chưa chắc chắn

Vào ngày 6 tháng 7, Trung Quốc đã thành công trong việc thử nghiệm một tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) có tầm bắn liên lục địa, bắn đi từ một tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân. Động thái này đưa Trung Quốc vào câu lạc bộ hạn chế gồm Mỹ, Nga, Anh và Pháp – các quốc gia cũng đang sở hữu loại vũ khí này và đồng thời là năm thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Các nhà phân tích nhận định tên lửa được phóng từ tàu ngầm hạt nhân lớp Type 094 Jin của Trung Quốc. Các tàu ngầm trong loại này được trang bị tên lửa đạn đạo và có khả năng tấn công trả đũa thứ cấp mạnh mẽ, được xem như đỉnh cao của năng lực răn đe hạt nhân hiện đại. Những cường quốc hạt nhân lớn đều theo đuổi khả năng này để củng cố vị thế chiến lược, mà Mỹ cùng Liên Xô (cũ) đã bắt đầu phát triển từ cuối những năm 1950.

Cuộc thử nghiệm với tầm bay khoảng 7.300 km là lần đầu tiên Quân đội Trung Quốc công khai thực hiện một cuộc thử nghiệm tên lửa hải quân tầm xa kể từ năm 1982. Điều này phản ánh độ tin cậy đang gia tăng của khả năng tấn công trả đũa thứ cấp từ tàu ngầm và khẳng định quyết tâm của Bắc Kinh trong việc phát triển năng lực này.

Tên lửa hạ cánh gần quần đảo Solomon ở khu vực Nam Thái Bình Dương. Bắc Kinh gọi đây là “một phần thường lệ” trong kế hoạch huấn luyện quân sự hàng năm và cho biết các quốc gia liên quan đã được thông báo trước.

Việc thử nghiệm cho thấy Hải quân Trung Quốc đã có thể nhắm vào lãnh thổ Mỹ từ vị trí trú ẩn gần vùng biển Trung Quốc. Mục tiêu tiếp theo của Bắc Kinh là tiến tới duy trì các chuyến tuần tra liên tục của tàu ngầm Type 094, tương tự như cách Mỹ và Liên Xô duy trì sự hiện diện chiến lược trên biển trong Chiến tranh Lạnh để giảm thiểu cảm giác bất an trước đối phương.

Tàu ngầm kết hợp nguồn năng lượng hạt nhân và tên lửa đạn đạo được coi là chân kiềng quan trọng nhất trong bộ ba hạt nhân, bởi chúng tạo ra loại vũ khí sống còn nhất. Trong khi tên lửa đất đối đất có thể bị nhắm trừ hoặc căn cứ có thể bị phá hủy, tàu ngầm hạt nhân chạy sâu dưới biển khó bị phát hiện và đảm bảo khả năng trả đũa nếu bị tấn công trước.

Năng lực này là bảo đảm cuối cùng giúp các quốc gia có thể phản ứng chắc chắn, từ đó bảo vệ khỏi nguy cơ bị đối phương tấn công hủy diệt mở đầu mà không bị trừng phạt. Chính vì thế, cuộc thử nghiệm của Trung Quốc với tàu ngầm SLBM không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn để khắc phục khoảng cách chiến lược so với Mỹ.

Trong lịch sử, Trung Quốc đã duy trì lực lượng hạt nhân với các tên lửa DF-5 trong silo và DF-31 trên xe cơ động đất liền, nhưng số lượng dễ nhận ra và có thể bị tổn thương. Trong khi đó Mỹ và Nga có thể duy trì hàng trăm đầu đạn trên biển. Trong ngoại giao hạt nhân, sự tin tưởng vào tính răn đe là yếu tố then chốt trong việc mở rộng không gian chính trị và đẩy lùi các đe dọa chiến lược.

Bắc Kinh phải đối mặt với áp lực an ninh khu vực do các yếu tố liên quan đến Đài Loan, Biển Đông và các liên minh của Mỹ tại Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Trong trường hợp xảy ra xung đột, ưu thế vũ khí thông thường và hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ có thể tạo ra sức ép "dùng ngay hay là mất" đối với lực lượng hạt nhân đất liền của Quân đội Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA).

Năng lực duy trì lực lượng đe dọa hạt nhân dưới nước sẽ giúp Bắc Kinh tách biệt độ tin cậy của năng lực răn đe hạt nhân khỏi các biến cố quân sự cụ thể. Điều này gửi đi tín hiệu tới các chính phủ ở Đài Bắc, Tokyo và Washington rằng việc leo thang xung đột quân sự sẽ không giúp họ có thể đánh bại các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc mà không phải đối mặt với hậu quả.

Do đó, con đường phát triển năng lực hạt nhân của Trung Quốc mang tính tất yếu trong bối cảnh địa chính trị hiện nay.

Mặc dù năng lực hạt nhân dưới nước là bước tiến quan trọng với Bắc Kinh, song nó cũng đem đến các thách thức khó giải quyết, đặc biệt trong việc kiểm soát cạnh tranh hạt nhân trên đại dương. Có ba yếu tố chính khiến tình hình trở nên phức tạp:

Trong bối cảnh thiếu các quy tắc quốc tế và sự minh bạch, tàu ngầm SLBM khó bị phát hiện mang tính ổn định, nhưng nếu bị truy đuổi ráo riết có thể tạo ra bất ổn. Việc Trung Quốc tăng cường năng lực hạt nhân dưới biển có thể vô tình làm gia tăng rủi ro bất ổn trong khu vực.

Đối với Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước Đông Nam Á, sự hiện diện mạnh mẽ của hạm đội tàu ngầm hạt nhân Trung Quốc không phải là vấn đề chiến lược trừu tượng, mà là biểu hiện của sức mạnh quân sự gia tăng và mối đe dọa cụ thể tại vùng biển của họ.

Trung Quốc nếu muốn lực lượng răn đe dưới biển được nhìn nhận là phòng thủ cần phải giảm nhẹ lo ngại trong khu vực. Việc răn đe Mỹ không được làm phát sinh sự bất an cho các nước khác trong khu vực. Đây là bài toán về “trách nhiệm quyền lực lớn” phải được Bắc Kinh hiện thực hóa, không chỉ đơn thuần là tăng cường năng lực mà còn là xây dựng lòng tin chiến lược ở cấp độ khu vực và toàn cầu.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.