Hamas bầu Jalil al Haya làm lãnh đạo mới giữa bế tắc các cuộc đàm phán hòa bình

Tổ chức Hamas, nhóm được Israel và nhiều quốc gia trên thế giới xem là khủng bố, đã công bố việc bầu Jalil al Haya làm lãnh đạo mới của ủy ban chính trị trong một thông báo ngày 23/9. Jalil al Haya - người đứng đầu phái đoàn đàm phán trong các cuộc thương lượng gián tiếp về lệnh ngừng bắn với Israel - thay thế Yahya al Sinwar, lãnh đạo tiền nhiệm đã bị lực lượng Israel tiêu diệt một năm sau vụ tấn công quy mô ngày 7/10/2023.

Với việc Sinwar bị loại khỏi cuộc chơi, Hamas hiện do một hội đồng năm thành viên lãnh đạo, trong đó Mohamed Darwish giữ vai trò chỉ huy cao cấp. Jalil al Haya, hiện sống lưu vong, từng là phó lãnh đạo chính trị của Hamas tại Gaza và là nhân vật có ảnh hưởng ngày càng lớn, đặc biệt từ khi Ismail Haniye, một trong những thủ lĩnh chủ chốt, bị sát hại tại Iran hồi tháng 7/2024.

Việc Jalil al Haya được bổ nhiệm được giới phân tích đánh giá là dấu hiệu cho thấy Hamas có thể duy trì đường lối cứng rắn, không chấp nhận từ bỏ vũ khí trong bối cảnh các áp lực quốc tế gia tăng. Chuyên gia phân tích chính trị người Palestine Reham Owda nhận định lựa chọn Al Haya đồng nghĩa Hamas cam kết tiếp tục chiến đấu bằng vũ trang và củng cố mối liên kết với các tổ chức như Hezbollah, Jihad Hồi giáo cũng như các nước như Iran, Qatar, Ai Cập và Algeria.

Dù lệnh ngừng bắn do Mỹ trung gian thiết lập vào tháng 10 giúp giảm căng thẳng, Israel vẫn kiểm soát hơn 60% diện tích Dải Gaza và các vụ tấn công chưa hề chấm dứt, khiến cuộc sống của 2 triệu dân tại đây vẫn hết sức khó khăn. Các vụ tấn công gần đây đã khiến ít nhất hai người Palestine thiệt mạng tại Khan Yunis, khu vực phía nam Dải Gaza, nâng tổng số người chết kể từ lệnh ngừng bắn lên hơn 1150, phần lớn là dân thường.

Jalil al Haya sinh năm 1960 tại Gaza, hiện là một trong những nhân vật quan trọng nhất của Hamas tại địa bàn Gaza dù phần lớn thời gian ông sống lưu vong. Ông từng bị Israel ám sát hụt hồi năm ngoái tại Doha, tuy nhiên một người con trai của ông đã thiệt mạng trong vụ tấn công đó.

Al Haya xuất thân từ một gia đình bảo thủ, có trình độ học vấn cao với bằng thạc sĩ tại Jordan và tiến sĩ luật Hồi giáo tại Sudan. Ông từng bị giam giữ tại Israel trong những năm cuối thập niên 1990 vì hoạt động trong Hamas và từng trải qua nhiều lần ám sát bất thành khác.

Hơn nữa, Al Haya được nhận xét là người có sự tỉnh táo, khôn ngoan và có tính cách vừa bảo thủ vừa thực dụng trong việc ra quyết định. Ông cũng được biết đến là người duy trì quan hệ mật thiết với các lực lượng và quốc gia ủng hộ Hamas như Iran và các nhóm vũ trang trong khu vực.

Từ khi Yahya al Sinwar bị sát hại, Hamas hoạt động dưới sự điều hành của một hội đồng lãnh đạo gồm 50 thành viên, đại diện cho các bộ phận trong Gaza, Bờ Tây (bao gồm cả các tù nhân trong nhà giam Israel) và cộng đồng lưu vong. Quá trình bầu cử lãnh đạo mới kéo dài từ đầu năm đến nay bị gián đoạn do các cuộc xung đột mở rộng tại Iran, Lebanon và đợt quân sự của Israel tại Gaza.

Mỹ cùng các bên trung gian như Ai Cập, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đang tiếp tục thúc đẩy các vòng đàm phán nhằm đạt được một thỏa thuận rộng rãi về ngừng bắn lâu dài, tuy nhiên đến nay chưa có đột phá nào đáng kể. Kế hoạch hòa bình của cựu Tổng thống Donald Trump gắn liền với yêu cầu Hamas giải giáp vũ khí hoàn toàn và Israel rút quân khỏi Gaza, đồng thời chuyển giao quyền quản lý vùng này cho một chính phủ Palestine kỹ trị dưới sự giám sát của một ủy ban hòa bình do Mỹ bảo trợ.

Trong khi đó, Hamas phải đối mặt với sự chỉ trích quốc tế và nội bộ do mức độ thiệt hại nặng nề trong cuộc chiến kéo dài, với ước tính hơn 73.000 người thiệt mạng ở Gaza kể từ khi xung đột bắt đầu. Lực lượng này cũng chịu tổn thất nặng nề với khoảng 1200 người chết và 251 con tin bị bắt giữ trong đợt tấn công ngày 7/10/2023.

Israel tuyên bố các hoạt động quân sự của mình nhằm vào Hamas và các lực lượng vũ trang khác được xem là mối đe dọa trực tiếp. Chính phủ Israel hiện chưa đưa ra phản ứng chính thức về việc bầu Jalil al Haya làm lãnh đạo mới của Hamas.

Ngày 23/9, ít nhất hai người Palestine thiệt mạng trong một vụ tấn công tại Khan Yunis do quân đội Israel tiến hành. Đây là một phần trong chuỗi các cuộc đụng độ gây tổn thất lớn trong khu vực, làm gia tăng căng thẳng tại Dải Gaza.