Gần một nửa hợp đồng công tại Bồ Đào Nha ký kết không qua đấu thầu công khai

Trong năm 2025, khu vực công ở Bồ Đào Nha đã cấp phát tổng cộng 254.685 hợp đồng công trị giá khoảng 24,77 tỷ euro, tương đương gần 8% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước này. Đây là sự gia tăng đáng kể so với năm trước đó, với thêm 6,3 tỷ euro giá trị hợp đồng và tăng 32.015 hợp đồng mới, theo báo cáo hàng năm về đấu thầu công vừa được công bố.

Sự gia tăng này được thúc đẩy phần lớn bởi áp lực từ việc thực hiện các dự án tài trợ thông qua Kế hoạch Phục hồi và Phục hồi (PRR), khiến hoạt động mua sắm công đạt mức cao nhất trong vòng 5 năm.

Trong tổng số hợp đồng công phát hành, phương thức ký hợp đồng trực tiếp (direct awards) vẫn được sử dụng phổ biến nhất với 112.021 hợp đồng, chiếm gần 44% tổng số lượng. Ngoài ra, có 42.019 hợp đồng được thông qua phương thức tham khảo trước (prior consultation), trong đó tối thiểu ba nhà cung cấp được mời nộp hồ sơ dự thầu.

Kết hợp hai phương thức này, có tới 70,39% các quy trình mua sắm công được tiến hành theo hình thức không đấu thầu công khai. Tuy nhiên, về giá trị tài chính, các hợp đồng qua đấu thầu chiếm ưu thế, với tổng giá trị khoảng 18,4 tỷ euro.

Sự bùng nổ trong các hợp đồng mua sắm chủ yếu xuất hiện trong lĩnh vực hàng hóa và dịch vụ, với số lượng hợp đồng tăng 14%, cùng với lĩnh vực xây dựng công trình công cộng ghi nhận mức tăng 16%. Điều này phản ánh nhu cầu cao trong việc hoàn thành các dự án đầu tư công nhằm kích thích kinh tế và cải thiện cơ sở hạ tầng quốc gia.

Trong năm qua, 5.517 cơ quan công đã trao hợp đồng cho 48.342 nhà thầu là doanh nghiệp và cá nhân, con số cao nhất kể từ năm 2021, cho thấy sự năng động và mức độ tham gia rộng rãi của các đơn vị cung cấp trong thị trường công.

Ông Miguel Ângelo Rodrigues, Phó trưởng khoa Kinh tế - Quản lý Đại học Minho, đánh giá sự tăng đột biến trong các hợp đồng công là hệ quả trực tiếp từ áp lực dành cho các tổ chức công trong việc giải ngân quỹ PRR trước các hạn chót. Theo ông, việc tích tụ ngân sách đến mức các dự án có thể bị đe dọa về mặt thực thi tài chính và thể chất đã khiến số lượng hợp đồng gia tăng mạnh mẽ.

Rodrigues cũng phân tích rằng quyết định nâng mức ngưỡng tài chính cho các hợp đồng ký trực tiếp của chính phủ đã giúp các tổ chức công dùng vốn hiệu quả hơn. Tuy nhiên, cũng có một số trung tâm nghiên cứu từ bỏ một số nguồn tài trợ do thủ tục hành chính kéo dài khiến họ không thể đáp ứng các mốc thời gian dự án.

Dự kiến, sau khi quá trình thực hiện quỹ PRR hoàn tất, số lượng các hợp đồng công có khả năng giảm mạnh trở lại.

Xây dựng công trình tiếp tục là danh mục mua sắm lớn nhất, với 16.485 hợp đồng trị giá 8,2 tỷ euro. Tiếp theo là các hợp đồng cung cấp thiết bị y tế, thuốc và sản phẩm chăm sóc cá nhân với tổng giá trị 4,2 tỷ euro, còn lĩnh vực thiết bị vận tải chiếm khoảng 1,4 tỷ euro.

Phần lớn hợp đồng được trao cho các doanh nghiệp có trụ sở tại Bồ Đào Nha, nhưng cũng có tới 1.637 hợp đồng được giao cho nhà cung cấp trong Liên minh châu Âu (EU), cùng 724 hợp đồng với các công ty ở ngoài EU.

Trong số các nhà cung cấp nước ngoài, Tây Ban Nha đứng đầu về số lượng hợp đồng với 833 hợp đồng, tiếp theo là Vương quốc Anh (187 hợp đồng), Đức (178 hợp đồng), Hoa Kỳ (175 hợp đồng) và Pháp (161 hợp đồng).

Việc cải cách gần đây trong lĩnh vực đấu thầu công đã nâng cao ngưỡng mà các cơ quan công có thể ký hợp đồng trực tiếp. Đối với các dự án xây dựng, ngưỡng này hiện được cho phép lên tới giá trị hợp đồng 150.000 euro, giúp các tổ chức công linh hoạt hơn trong việc sử dụng nguồn vốn mà không phải qua quy trình đấu thầu kéo dài.

Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả và rút ngắn thời gian thực hiện các dự án công quy mô vừa và nhỏ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.