Chủ tịch Hạ viện Nigeria thành lập ủy ban điều tra về vụ việc Hội đồng Đầu tư nước ngoài giả mạo trong dự toán ngân sách 2026

Chủ tịch Hạ viện Nigeria, Tajudeen Abbas, hôm nay sẽ khai mạc phiên họp chính thức của một ủy ban đặc biệt được thành lập nhằm điều tra vụ việc Hội đồng Thúc đẩy Đầu tư Nước ngoài do Tổng thống thành lập (Presidential Foreign Investment Promotion Council - PFIPC) được đưa vào dự toán ngân sách năm 2026 dù chưa được thành lập theo pháp luật. Đây là bước đi nhằm đáp ứng các quy định tại Mục 88 và 89 của Hiến pháp Nigeria năm 1999 (sửa đổi), cho phép Quốc hội điều tra các vấn đề liên quan đến công tác quản lý các tổ chức công cũng như sử dụng ngân sách công.

Ủy ban này được thành lập từ hai tuần trước theo nghị quyết của Hạ viện dưới sự chủ trì của ông Abbas, do đại biểu Yusuf Gagdi đại diện khu vực liên bang Kanke/Kanam/Pankshin của bang Plateau làm chủ tịch. Mục tiêu chính của ủy ban là rà soát lý do và cách thức kinh phí khoảng 1,32 tỷ naira được phân bổ cho PFIPC trong khi cơ quan này vẫn chưa được thiết lập hợp pháp.

Việc điều tra diễn ra trong bối cảnh ông Adeyemi Adeniyi bị bắt giữ vì tự nhận là Tổng giám đốc PFIPC và bị cáo buộc đã dàn xếp việc đưa cơ quan này vào dự toán ngân sách năm 2026 dù không có căn cứ pháp lý. Căng thẳng tăng cao khi Adeniyi tiết lộ đã chi 100 triệu naira thông qua các đại diện để hối lộ ông Femi Gbajabiamila, Chánh văn phòng Tổng thống, nhằm tạo thuận lợi cho việc thành lập PFIPC.

Phía văn phòng Tổng thống cùng Chánh văn phòng đã bác bỏ hoàn toàn các cáo buộc này. Tuy nhiên, vụ việc đã thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của dư luận cũng như các tổ chức chính phủ và xã hội dân sự về tính minh bạch và trách nhiệm trong quy trình lập ngân sách.

Ủy ban tiến hành cuộc điều tra và phiên điều trần công khai tại Trung tâm Quốc hội Nigeria, Abuja, dự kiến mời các đại diện từ các bộ, ngành cùng các tổ chức xã hội dân sự, cơ quan báo chí, các đối tác phát triển và công chúng tham gia. Những vị khách mời được ủy ban mời bao gồm Bộ trưởng Ngân sách và Kế hoạch Kinh tế, Bộ trưởng Tài chính, Bộ trưởng Công nghiệp, Thương mại và Đầu tư, Bộ trưởng Tư pháp, Bộ trưởng Ngoại giao, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nigeria, và các lãnh đạo các cơ quan chống tham nhũng.

Bản mời chính thức do ông Gagdi ký cho biết phiên điều trần sẽ tập trung vào việc làm rõ quy trình từ đề xuất ngân sách của cơ quan hành pháp cho đến giai đoạn xem xét và phê duyệt của Quốc hội, nhằm xác định thời điểm và cách thức khoản ngân sách dành cho PFIPC được đưa vào.

Tuy nhiên, ủy ban bị chỉ trích khi không mời ông Femi Gbajabiamila cùng ông Adeniyi tham gia điều trần, hai nhân vật chính trong vụ việc. Một thành viên giấu tên của ủy ban bày tỏ thái độ thất vọng, cho rằng việc loại bỏ các nhân chứng quan trọng này làm giảm tính khách quan và độ tin cậy của cuộc điều tra.

Nhà phân tích công chúng Jackson Ojo cũng phản ánh rằng sự vắng mặt của Chánh văn phòng Tổng thống trong phiên điều trần có thể gây mất niềm tin trong dư luận. Ông nhấn mạnh rằng dù các đại diện chính phủ khác cũng quan trọng nhưng vẫn không thể thay thế vai trò của Gbajabiamila trong việc làm sáng tỏ vấn đề.

Ủy ban đặc biệt này được thành lập trong bối cảnh dư luận và các bên liên quan bày tỏ mối quan ngại sâu sắc về những sai sót và bất thường trong quy trình phê duyệt ngân sách cho năm tài chính 2026, nhất là khi hơn một tỷ naira được dành cho một cơ quan chưa được thừa nhận về mặt pháp lý.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.