Mỹ ký thỏa thuận chia sẻ công nghệ hạt nhân với Saudi Arabia, mở ra khả năng làm giàu uranium

Bộ Năng lượng Mỹ và Saudi Arabia vừa ký kết hai văn kiện quan trọng gồm Thỏa thuận hợp tác hạt nhân hòa bình và Thỏa thuận bảo đảm song phương. Theo Bộ Năng lượng Mỹ, các thỏa thuận này thể hiện cam kết chung nhằm củng cố mối quan hệ thương mại Mỹ–Saudi Arabia, đồng thời đảm bảo an ninh cho các đồng minh và thịnh vượng trong nước. Sự kiện này đồng thời mở ra khả năng các công ty Mỹ, như Westinghouse Electric, được quyền xây dựng các nhà máy điện hạt nhân tại Saudi Arabia.

Một điểm nổi bật trong thỏa thuận có giá trị hàng chục tỷ USD là việc cho phép Saudi Arabia có thể xây dựng cơ sở làm giàu uranium nếu sau nghiên cứu chung của hai bên xác định cần thiết. Đây là bước đi được cho là khác biệt so với các thỏa thuận chia sẻ hạt nhân trước đây vốn nghiêm cấm việc làm giàu uranium. Chính sách mới này tạo nên những phản ứng trái chiều từ các chuyên gia an ninh và các nghị sĩ Mỹ.

Sự thay đổi trong chính sách không phổ biến hạt nhân Mỹ khiến không ít nhà quan sát thấy lo ngại. Phân tích của Bloomberg Economics cho rằng thỏa thuận có thể kích hoạt cuộc chạy đua hạt nhân mới tại Trung Đông, bởi Mỹ đang trao quyền cho Saudi Arabia một điều mà họ từng can thiệp quân sự nhằm ngăn chặn Iran thực hiện – chính là khả năng làm giàu uranium.

Thượng nghị sĩ Edward Markey, thành viên Dân chủ tại Quốc hội Mỹ, bày tỏ quan ngại rằng thỏa thuận có thể làm suy yếu an ninh Mỹ và các đồng minh ở Trung Đông do khả năng phổ biến hạt nhân trong Saudi Arabia, đồng thời làm dấy lên nguy cơ chạy đua vũ trang khu vực.

Nhiều nhóm giám sát về không phổ biến hạt nhân cảnh báo, thỏa thuận này có thể tạo tiền lệ cho các quốc gia Trung Đông khác đòi hỏi quyền làm giàu nhiên liệu hạt nhân, đẩy nhanh nguy cơ sở hữu vũ khí nguyên tử trong khu vực.

Thỏa thuận được ký trong bối cảnh Mỹ đang duy trì hoạt động quân sự ở Trung Đông, nhấn mạnh mục tiêu ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran. Các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở năng lượng ở Vùng Vịnh liên tiếp diễn ra, trong đó có các nhà máy điện. Trong khi đó, Nga cũng đang gia tăng tầm ảnh hưởng bằng việc hợp tác với các nước như Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập trong lĩnh vực hạt nhân.

Chuyên gia Dina Esfandiary nhận định, bên cạnh khía cạnh hạt nhân, thỏa thuận cho thấy Mỹ đang nỗ lực thắt chặt quan hệ an ninh với Saudi Arabia. Điều này nhằm đảm bảo vị trí chiến lược của Mỹ trong khu vực, đồng thời giúp các công ty năng lượng Mỹ mở rộng thị trường ở một khu vực cạnh tranh khốc liệt.

Trước đây, chính quyền Tổng thống Joe Biden cũng đã xem xét việc biến hợp tác hạt nhân thành một phần của thỏa thuận khu vực với Saudi Arabia, bao gồm việc bình thường hóa quan hệ với Israel và giảm bớt căng thẳng vùng đất Palestine. Tuy nhiên, động thái mới của chính quyền Tổng thống Donald Trump đánh dấu bước chuyển của chính sách hạt nhân Mỹ tại Trung Đông.

Hiện tại, thỏa thuận sẽ được gửi tới Quốc hội Mỹ để xem xét. Để ngăn chặn thỏa thuận, Quốc hội cần có đủ số phiếu phủ quyết đủ mạnh để vượt qua quyền phủ quyết của Tổng thống. Trong tình hình hiện nay, triển vọng cho sự phê duyệt này đang gây tranh cãi giữa các phe phái trong chính trường Mỹ.

Một số ý kiến trong chính quyền Biden, cộng đồng giám sát và các tổ chức ủng hộ không phổ biến hạt nhân tiếp tục bày tỏ lo ngại sâu sắc về hiệu quả của các biện pháp bảo đảm trong thỏa thuận, đặc biệt khả năng ngăn chặn Saudi Arabia làm giàu uranium phục vụ vũ khí hạt nhân.

Henry Sokolski, Giám đốc điều hành Trung tâm Giáo dục Chính sách Không phổ biến, nhận định rằng việc tin chắc Saudi Arabia sẽ không sử dụng công nghệ làm giàu uranium để sản xuất vũ khí là một suy nghĩ viển vông, bởi thực tế không có biện pháp bảo vệ tuyệt đối.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.