Mỹ ký thỏa thuận hỗ trợ Arab Saudi phát triển chương trình điện hạt nhân dân sự

Ngày 23/7/2026, Bộ Năng lượng Mỹ thông báo đã ký kết thỏa thuận với Bộ Năng lượng Arab Saudi tại Washington, nhằm hỗ trợ nước này phát triển chương trình điện hạt nhân dân sự. Theo đó, Mỹ sẽ cung cấp công nghệ cho Arab Saudi để xây dựng các nhà máy điện hạt nhân đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của quốc gia vùng Vịnh này. Đây là bước tiến trong mối quan hệ hợp tác năng lượng giữa hai nước dưới thời Tổng thống Donald Trump và Thái tử Mohammed bin Salman.

Mặc dù chính phủ Mỹ chỉ tiết lộ giới hạn chi tiết về nội dung thỏa thuận, nhiều nguồn tin từ các hãng thông tấn AP và Reuters dẫn lời các quan chức am hiểu cho biết thỏa thuận còn cho phép Arab Saudi quyền làm giàu uranium và tái chế nhiên liệu đã sử dụng – công nghệ có thể phục vụ mục đích phát triển vũ khí hạt nhân. Đây là điểm gây nhiều tranh cãi và lo ngại quốc tế về nguy cơ làm gia tăng căng thẳng trong khu vực Trung Đông vốn đang bất ổn.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright nhấn mạnh thỏa thuận được thiết kế với tiêu chuẩn an toàn hạt nhân nghiêm ngặt, cam kết không phổ biến vũ khí hạt nhân. Ngoài ra, hai bên còn ký kết một thỏa thuận riêng về kiểm soát an toàn hạt nhân, đặt nền tảng cho một quan hệ đối tác lâu dài kéo dài 30 năm. Arab Saudi chưa có chương trình vũ khí hạt nhân được công khai, nhưng đã ký kết Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) và một thỏa thuận với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) để giám sát hoạt động hạt nhân.

Tuy nhiên, thỏa thuận không bao gồm phụ lục mở rộng của IAEA, điều này có thể hạn chế khả năng thanh sát và giám sát bí mật để phát hiện các hoạt động bất hợp pháp. Việc Arab Saudi có thể làm giàu uranium khiến giới chuyên gia và một số nghị sĩ Mỹ lo ngại về nguy cơ bùng nổ chạy đua vũ trang hạt nhân giữa các quốc gia Trung Đông, đặc biệt khi căng thẳng với Iran chưa hạ nhiệt.

Thỏa thuận cũng được xem là bước đi chiến lược của Mỹ nhằm củng cố quan hệ với Arab Saudi giữa bối cảnh cuộc chiến tại Iran tiếp tục diễn biến phức tạp. Arab Saudi và Iran là đối thủ lâu năm ở khu vực, và Thái tử Mohammed bin Salman từng tuyên bố nếu Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, Arab Saudi sẽ theo bước để đảm bảo an ninh quốc gia. Điều này làm dấy lên mối lo ngại về cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân trong vùng.

Việc Mỹ đồng ý cung cấp công nghệ hạt nhân cho Arab Saudi cũng nhằm thúc đẩy ngành công nghiệp hạt nhân trong nước, tạo việc làm và xuất khẩu công nghệ đồng thời giúp Arab Saudi đa dạng hóa nguồn năng lượng thay thế cho dầu mỏ. Tuy nhiên, thỏa thuận còn phải trình Quốc hội Mỹ phê duyệt và có thể vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các nghị sĩ, những người lo ngại việc mở rộng công nghệ hạt nhân trong khu vực bất ổn sẽ làm tăng rủi ro an ninh.

Trong bối cảnh đó, Arab Saudi cũng từng cảnh báo nếu Mỹ không hợp tác, họ sẵn sàng tìm kiếm quan hệ đối tác hạt nhân với các quốc gia khác như Trung Quốc hoặc Nga. Điều này cho thấy sự cạnh tranh ảnh hưởng chiến lược ở Trung Đông liên quan đến công nghệ hạt nhân vẫn đang rất nhạy cảm và phức tạp.

Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio trước đó đã lên tiếng trấn an dư luận về thỏa thuận, khẳng định Mỹ không bao giờ ký kết với quốc gia nào có nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, theo thông tin từ AP, thỏa thuận không có phụ lục bổ sung của IAEA nên khả năng giám sát độc lập bị hạn chế, điều này vẫn là điểm gây tranh cãi trong cộng đồng quốc tế và Mỹ.

Arab Saudi hiện là một trong những quốc gia tiêu thụ năng lượng hàng đầu khu vực Trung Đông, và dù chưa phát triển vũ khí hạt nhân, nước này đã thúc đẩy mạnh mẽ việc phát triển điện hạt nhân trong những năm gần đây dưới sự lãnh đạo của Thái tử Mohammed bin Salman.

Theo Chính phủ Mỹ, thỏa thuận sẽ có hiệu lực trong vòng 30 năm, góp phần giảm áp lực về nhu cầu năng lượng của Arab Saudi và mở rộng quan hệ hợp tác công nghệ giữa hai nước.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.