Mahatma Gandhi ở Salem: Di tích lịch sử và bảo tàng tem bưu chính

Hasthampatti, thuộc huyện Salem, Tamil Nadu, là nơi chứa đựng nhiều giá trị lịch sử. Ngôi nhà một tầng tại đây từng là địa điểm Mahatma Gandhi nghỉ chân trong chuyến thăm kéo dài tám tiếng tới Salem vào tháng 2 năm 1934, trong khuôn khổ chiến dịch vận động xóa bỏ nạn bất bình đẳng đẳng cấp. Tòa nhà này, thuộc sở hữu trước đây của ông Natesa Pandaram, mang phong cách kiến trúc thời kỳ Anh, nay là trụ sở bưu điện địa phương, hoạt động từ năm 1962, khi khu vực này còn mang tên Komarasamipatti.

Khoảng 35 năm sau, chính quyền bưu điện đã thành lập một bảo tàng tem bưu chính về Mahatma Gandhi, tọa lạc tại một căn phòng khoảng 170 mét vuông trên tầng một của tòa nhà, nhằm tôn vinh cuộc đời và sự nghiệp của ông. Bên ngoài tòa nhà, tượng bán thân của Gandhi được đặt gần cổng chính như một biểu tượng lịch sử và tinh thần của dân tộc Ấn Độ.

Salem có vị trí đặc biệt quan trọng với Gandhi do đây là quê hương của hai nhân vật chủ chốt trong Đảng Quốc hội Ấn Độ là C. Vijiaraghavachariar và P. Varadarajulu Naidu. Naidu được C. Rajagopalachari (Rajaji) ca ngợi là "một trong những trí tuệ sáng tạo và tài năng xuất sắc nhất trong Quốc hội Nam Ấn đầu thế kỷ 20", với kinh nghiệm làm việc trực tiếp cùng quần chúng.

Tháng 8 năm 1920, Gandhi cùng Rajaji và đồng minh trong phong trào Khilafat, Shaukat Ali, đã lưu trú tại nhà của Naidu trước khi tới Bengaluru. Vijiaraghavachariar đã cổ vũ Gandhi thúc đẩy các thành viên Quốc hội áp dụng chính sách bất hợp tác thay vì chỉ theo con đường hiến pháp truyền thống. Tại phiên họp đặc biệt của Ban chấp hành Quốc hội Đảng Ấn Độ tại Kolkata vào tháng 9 năm 1920, Vijiaraghavachariar cùng Motilal Nehru đã góp ý để đưa đòi hỏi "swaraj" vào nghị quyết trình bày.

Trong số ba lần Gandhi tới Salem vào các năm 1920, 1923 và 1934, chuyến thăm năm 1934 mang ý nghĩa đặc biệt khi ông đang trong chiến dịch tập trung vào xóa bỏ nạn phân biệt "untouchability". T.S.S. Rajan, đại diện cho Tiruchi trong Trung ương Quốc hội, đồng thời là bộ trưởng dưới các chính quyền 1937-39 và 1947-51, đã ghi lại một cách sinh động chuyến thăm này trong tác phẩm "Tamizh Naattil Gandhi" (Gandhi ở Tamil Nadu) xuất bản năm 1944.

Theo lời kể của Rajan, một nhà hàng nổi tiếng tại Salem mang tên "Gandhi Aiyar" do ông Subba Aiyar sở hữu đã từng mở cửa cho người thuộc tầng lớp bị kỳ thị (Harijan), dù điều này ban đầu dẫn đến sự sụt giảm khách hàng và thậm chí làm ông chủ gần như phá sản. Tuy nhiên, ông vẫn kiên định với tư tưởng của Gandhi, dần dần được cộng đồng ủng hộ trở lại. Hội đồng thành phố Salem ra nghị quyết buộc các nhà hàng trong đô thị phải chấp nhận phục vụ người thuộc các tầng lớp này, và nếu vi phạm sẽ bị thu hồi giấy phép, được chính phủ Anh lúc đó phê duyệt.

Khi Gandhi được nghe câu chuyện này, ông đồng ý đến thăm nhà hàng nhưng do số người tụ tập quá đông, ông không thể rời khỏi xe. Ông chủ nhà hàng đã phải tiến lại gần xe, đeo vòng hoa cho Gandhi và trao tặng một túi tiền cho Quỹ Harijan. Báo The Hindu ngày 16 tháng 2 năm 1934 ghi nhận việc này với con số 151 rupee được quyên góp.

Ngày đó, Gandhi còn có kế hoạch gặp gỡ các nữ sinh tại một trường cao đẳng, thăm nhà Vijiaraghavachariar và Liên đoàn Lao động Harijan, cũng như phát biểu tại một cuộc họp công cộng thu hút hơn 50.000 người tại sân trường cao đẳng. Do lượng người quá đông, nhiều người phải đứng ngoài đường nghe qua loa phóng thanh, khiến sự kiện trở thành một trong những buổi mít tinh lớn nhất tại Salem lúc bấy giờ.

Bài phát biểu của Gandhi tại đây nhấn mạnh sự bình đẳng về quyền lợi giữa các đẳng cấp, khẳng định không có chỗ cho kỳ thị đẳng cấp trong tinh thần mọi người là "con cái của Chúa". Ông kêu gọi người dân Salem nâng đỡ cộng đồng Harijan và đồng thời tham gia quyên góp cho quỹ cứu trợ nạn nhân động đất ở Bihar xảy ra trước đó vào tháng 1 năm 1934.

Bảo tàng tem bưu chính về Mahatma Gandhi được thành lập vào tháng 1 năm 1997 dưới sự khởi xướng của Tổng Giám đốc Bưu điện Tamil Nadu tại thời điểm đó, ông S. Theodore Baskaran. Đây là một nhà văn song ngữ có kiến thức sâu rộng về nghệ thuật, lịch sử, bảo tồn và điện ảnh.

Bảo tàng trưng bày các bộ sưu tập tem kỷ niệm và phong bì phát hành ngày đầu tiên về Gandhi do Ấn Độ và nhiều quốc gia, trong đó có nhiều nước châu Phi và Caribe phát hành. Các hiện vật nổi bật còn có ghế gỗ teak mà Gandhi sử dụng khi lưu trú tại Salem, chiếc charka (bánh xe kéo sợi) từ Gandhi Ashram gần đó tại Tiruchengode, cùng nhiều bức ảnh chụp Gandhi với các lãnh đạo tại Sabarmati Ashram, Gujarat.

Năm 2003, bức tượng bán thân Gandhi đã được công bố bởi bà Shanthi Nair, khi đó là Tổng giám đốc Bưu điện vùng Tây Ấn Độ, người sau này trở thành Tổng giám đốc Bưu điện Tamil Nadu. Mặc dù bảo tàng đã được sử dụng để quảng bá bộ sưu tập tem và giáo dục học sinh, nhưng nơi này vẫn còn tiềm năng phát triển trong việc nâng cao chất lượng bảo tồn và ứng dụng công nghệ hiện đại để thu hút giới trẻ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.