Cuộc họp mà một chữ “không” trở thành ranh giới
Theo The Guardian, khoảng sáu tuần sau khi Bolsonaro thất bại trong cuộc bầu cử tháng 10 năm 2022, ông triệu tập lãnh đạo ba quân chủng. Baptista Júnior kể rằng Bộ trưởng Quốc phòng Paulo Sérgio Nogueira de Oliveira lấy một tài liệu từ cặp nhựa và đưa cho các tư lệnh. Nội dung, theo ông, nhằm tạo cơ sở ngăn kết quả bầu cử có hiệu lực và giữ Bolsonaro ở lại quyền lực.
Khi hiểu tài liệu có thể ngăn Lula nhậm chức, Baptista Júnior nói ông từ chối nhận và tuyên bố Không quân không tham gia. Cựu tư lệnh Lục quân Marco Antônio Freire Gomes cũng được xác định là người phản đối các biện pháp phá vỡ trật tự hiến pháp. Ngược lại, cựu tư lệnh Hải quân Almir Garnier Santos bị kết luận đã sẵn sàng đặt lực lượng dưới quyền phục vụ các biện pháp ngoại lệ.
Những chi tiết mới không xuất hiện trong khoảng trống. Năm 2024, lời khai của Baptista Júnior và Freire Gomes được công khai đã mô tả các cuộc họp trong đó Bolsonaro trình bày những phương án nhằm đảo ngược kết quả bầu cử. Bolsonaro trong nhiều năm phủ nhận việc âm mưu đảo chính.
Từ lời khai trước tòa đến cuốn sách muốn lưu lại ký ức
Baptista Júnior, 65 tuổi, từng là phi công chiến đấu và đứng đầu Không quân Brazil từ năm 2021 đến đầu năm 2023. Cuốn sách mới của ông, “Eu Disse Não - Uma Trincheira Antigolpista”, dự kiến phát hành trong tháng 9. Ông nói một động lực quan trọng để viết là mong ngăn lịch sử lặp lại.
Trong các cuộc phỏng vấn gần đây, ông mô tả sức ép lớn lên các tư lệnh và cho rằng nguy cơ đổ vỡ thể chế khi ấy là có thật. Ông cũng nhấn mạnh lực lượng vũ trang không phải một khối đồng nhất.
Điều đáng chú ý là Baptista Júnior không tự mô tả mình như một đối thủ chính trị lâu năm của Bolsonaro. Ông từng nói đã bỏ phiếu cho Bolsonaro năm 2022 và từng duy trì quan hệ công vụ với tổng thống. Chính sự phức tạp ấy khiến câu chuyện đáng suy ngẫm: bảo vệ quy tắc dân chủ không nhất thiết đòi hỏi mọi người phải cùng một quan điểm chính trị, mà đòi hỏi họ chấp nhận giới hạn của quyền lực và kết quả của một tiến trình hợp pháp.
Phán quyết tư pháp và những vết chia rẽ còn lại
Cuộc điều tra và xét xử sau đó kết luận Bolsonaro cùng một số đồng minh đã tham gia âm mưu nhằm duy trì ông ở quyền lực sau thất bại bầu cử. Theo The Guardian, Bolsonaro hiện ở trong tình trạng quản thúc tại gia, còn Nogueira và Garnier đang chấp hành án tại các cơ sở quân sự. Bolsonaro và những người ủng hộ tiếp tục phản đối cách diễn giải của cơ quan tư pháp và cho rằng ông bị đối xử bất công.
Baptista Júnior cho biết một lý do ông muốn công bố câu chuyện là dù quá trình xét xử đã đưa ra nhiều bằng chứng, một bộ phận đáng kể người Brazil vẫn không tin từng có âm mưu đảo chính. Trong một xã hội phân cực, cùng một sự kiện có thể được nhìn qua những lăng kính khác nhau. Vì vậy, dân chủ không chỉ cần tòa án và luật pháp; nó còn cần hồ sơ lịch sử đáng tin cậy, báo chí độc lập và khả năng để người dân tiếp cận, kiểm chứng chứng cứ. Trách nhiệm giải trình chỉ thuyết phục lâu dài khi được thực hiện minh bạch và nhất quán.
