Mary Anning: Người tiên phong của cổ sinh vật học thế kỷ 18 ở Anh

Mary Anning sinh ra ở Lyme Regis, một thị trấn nhỏ ven biển miền Tây Nam nước Anh vào cuối thế kỷ 18. Cha bà, Richard Anning, làm nghề thợ mộc. Khi Mary chỉ mới khoảng một tuổi, bà đã thoát chết trong một trận sét đánh lớn khiến người phụ nữ đang bế bà thiệt mạng. Sự may mắn này khiến bà trở nên nổi tiếng trong cộng đồng nhỏ bé của mình. Trong hoàn cảnh xã hội thời đó, khi dịch bệnh như đậu mùa hay sởi cướp đi sinh mạng nhiều trẻ em, việc Mary và anh trai Joseph trưởng thành đã được coi là điều kỳ diệu. Mặc dù hiếm hoi, Mary đã có cơ hội học đọc viết ở trường Chủ nhật của giáo hội thành lập.

Lyme Regis là điểm du lịch ven biển, nơi người dân địa phương, trong đó có gia đình Mary, thu thập hóa thạch để bán cho khách tham quan nhằm tăng thu nhập. Mary và anh trai thường cùng cha đi tìm kiếm những mẫu hóa thạch quý hiếm. Niềm đam mê này của Mary dần lớn lên, và vào năm 1826, bà mở cửa hàng Anning’s Fossil Depot ngay trước nhà mình để bán hóa thạch. Ngày càng được biết đến với kiến thức sâu rộng về hóa thạch, Mary thu hút nhiều nhà địa chất học quốc tế đến thăm và mua mẫu vật tại cửa hàng của bà.

Bất lợi do định kiến giới là một thực tế đáng buồn trong xã hội Anh thế kỷ 18 và 19. Phụ nữ không có quyền bầu cử, không được sở hữu tài sản hoặc học đại học, khiến Mary Anning không thể gia nhập các tổ chức khoa học danh giá như Hiệp hội Địa chất London. Nhiều phát hiện quan trọng của bà đã không được ghi nhận chính thức hoặc bị các đồng nghiệp nam cạnh tranh lấn át. Một số bài báo khoa học có sự góp công của bà cũng không ghi danh Mary một cách xứng đáng. Dù có những người ủng hộ như Henry De la Beche hay Louis Agassiz, sự thừa nhận đối với Mary chỉ đến rất muộn trong cuộc đời bà.

Mary Anning là người đầu tiên nhận dạng chính xác hóa thạch Ichthyosaur, một loài bò sát biển cổ đại, phát hiện bộ xương khổng lồ năm 1811 cùng anh trai. Đến năm 1823, bà tìm thấy bộ xương hoàn chỉnh đầu tiên của loài Plesiosaur, tiếp đến là Plesiosaurus macrocephalus năm 1830, xác nhận sự tồn tại của loài bò sát biển cổ dài cổ. Bà cũng phát hiện phần bộ xương Dimorphodon, loài pterosaur đầu tiên được tìm thấy ngoài nước Đức, và hóa thạch cá chuyển tiếp Squaloraja, cho thấy mối liên hệ tiến hóa giữa cá mập và cá đuối hiện đại. Ngoài ra, Mary còn tiên phong nghiên cứu về coprolite - phân hóa thạch.

Nhiều nhà sử học khoa học đánh giá rằng các phát hiện của Mary đã truyền cảm hứng cho bức tranh "Duria Antiquior – A More Ancient Dorset" (1830) của Henry De la Beche, bức tranh đầu tiên minh họa cuộc sống tiền sử dựa trên bằng chứng hóa thạch. Tuy nhiên, do đặc điểm phân biệt giới tính và thiếu chứng cứ văn bản, không ít khám phá của bà đã bị lãng quên theo thời gian.

Mặc dù có trí tuệ xuất sắc, Mary Anning phải chịu nhiều tổn thất từ hệ thống phân biệt đối xử trong khoa học thời kỳ đó. Những đóng góp của bà chỉ được ghi nhận chính thức sau khi bà qua đời năm 1847 và ngày càng được thừa nhận rộng rãi hơn từ thế kỷ 20 đến nay, khi xã hội đánh giá lại vai trò của phụ nữ trong các ngành khoa học tự nhiên.

Mary Anning được xem là một trong những người tiên phong của ngành cổ sinh vật học, đồng thời là tấm gương vượt lên nghịch cảnh để theo đuổi đam mê nghiên cứu khoa học với sự đam mê và kiên trì bền bỉ.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.