Khó khăn của người dân Khulna khi Amtala trở thành vùng nước cho thuê

Amatla là một con sông quan trọng tại huyện Batiaghata, tỉnh Khulna, Bangladesh, mang lại nguồn thuỷ sản và phục vụ tưới tiêu cho gần 45.000 mẫu đất canh tác của ít nhất 37 làng quanh khu vực. Người dân sinh sống nhờ sự trong lành và mực nước ổn định của sông để đánh bắt cá cũng như lấy nước phục vụ nông nghiệp. Kể cả các loại cây trồng như lúa mùa Aman, Aus và Boro, dưa hấu, bí ngô, mè, đậu mung đều phụ thuộc nguồn nước sông này.

Bên cạnh đó, khoảng 50.000 người trong khu vực này trực tiếp hoặc gián tiếp dựa vào nguồn cá và nước lấy từ sông Amtala để sinh sống. Với vai trò then chốt như vậy, người dân lâu nay vẫn coi đây là nguồn sống thiết yếu.

Trước đây, sông Amtala vẫn mở cho người dân tự do khai thác theo truyền thống. Tuy nhiên, từ năm 1985, thủ tục cho thuê chính thức con sông bắt đầu áp dụng, gây khó khăn lớn cho người dân địa phương trong việc tiếp cận nguồn tài nguyên này. Năm 2023, Ban quản lý hành chính huyện Khulna đã cho thuê sông Amtala với diện tích 60 mẫu Anh, với mức phí thuê là 1,1 lakh taka mỗi năm trong 6 năm cho Hợp tác xã ngư nghiệp Gangarampur.

Việc cho thuê sông đã đồng nghĩa với sự xuất hiện của các rào lưới tre và các khu vực nuôi trồng thủy sản được rào chắn, hạn chế nghiêm trọng quyền đánh bắt cá tự do và sử dụng nước của cư dân địa phương. Điều này dẫn đến ngập úng đồng ruộng trong mùa thu hoạch Aman do dòng chảy bị cản trở, cùng với việc xâm nhập nước mặn trong mùa Boro gây thiệt hại cho canh tác.

Người dân như ông Kayem Ali Biswas (90 tuổi) bày tỏ sự lo ngại về việc ngày càng khó đánh bắt cá, cho rằng con sông đã bị "bán" và nguồn sống đang bị đe dọa. Ông chỉ bắt được ba con cá nhỏ đủ cho vợ chồng ông dùng trước khi từ chối tiếp tục đánh bắt do lo sợ khúc sông đã bị rào chắn và thu phí sử dụng.

Ngoài ra, các hoạt động bảo vệ và kiện tụng nhằm chống lại việc cho thuê sông đã diễn ra nhiều lần, như trường hợp ông Bibhash Mondol, Tổng thư ký Ban bảo tồn sông Batiaghata, đã phải đối mặt với các vụ kiện từ năm 2008 đến 2013 khi đấu tranh bênh vực quyền lợi cộng đồng. Ông nhấn mạnh việc cho thuê lấy số tiền tượng trưng nhưng lại gây thiệt hại lớn cho cuộc sống của hàng nghìn người.

Luật Bangladeshi từ năm 1950 quy định các tài nguyên nước như sông và đường thủy không thể thuộc sở hữu cá nhân và không được giao cho mục đích sở hữu cá nhân. Năm 2019, Tòa án Tối cao Bangladesh thừa nhận sông là một thực thể sống cần được bảo vệ. Tuy nhiên, các chính quyền địa phương vẫn duy trì việc cho thuê sông Amtala trái luật, khiến tình trạng ngày càng phức tạp.

Vào ngày 13/7, huyện trưởng Khulna đã xuống khảo sát hiện trạng sông Amtala và cam kết sẽ điều tra và xem xét lại hợp đồng cho thuê, nhưng đến ngày 19/7 không có phản hồi chính thức nào về tiến độ xử lý. Việc sử dụng các thuật ngữ như "khu vực nước đóng" trong các giấy tờ thuê sông được dân địa phương cho là thủ thuật nhằm hợp thức hóa hợp đồng cho thuê trái pháp luật.

Việc cho thuê sông đã làm gián đoạn nguồn nước lưu thông bình thường, gây ra úng ngập vào mùa mưa và xâm nhập mặn vào mùa khô. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất nông nghiệp và truyền thống đánh bắt cá nơi đây. Nguồn thu nhập chính của hơn 50.000 người đang bị đe dọa nghiêm trọng.

Người dân đã từng chung tay tháo dỡ các rào lưới trong những đợt mưa lớn gây ngập úng nhằm cứu lấy mùa màng và có thể tiếp tục đánh bắt cá, chứng tỏ sự bất mãn và nỗ lực kiên cường bảo vệ quyền lợi cộng đồng.

Từ câu chuyện sông Amtala, các chuyên gia về sông ngòi như ông Tuhin Wadud từ Đại học Begum Rokeya cảnh báo việc cho thuê, rào chắn gây mất dòng chảy tự nhiên của sông làm mất đi đặc tính vốn có của con sông, và yêu cầu có hình thức xử phạt nghiêm khắc những cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật này.

Theo Prothom Alo

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.