Hướng dẫn chọn và bảo dưỡng sàn gỗ phù hợp cho từng không gian

Khi nhắc đến sàn gỗ, nhiều người thường nghĩ ngay đến sàn parquet truyền thống, rất phổ biến tại Argentina từ thập niên 1930 đến 1970. Sàn parquet được cấu thành từ các mảnh gỗ nhỏ ghép lại tạo thành các họa tiết hình học đặc trưng như xương cá (espiga), chữ V đều (chevron), hoặc những hình họa phức tạp như punta Hungría, damero và versalles. Các loại gỗ dùng chủ yếu bao gồm roble de Eslavonia, guatambú, incienso và viraró, các loại gỗ bền chắc chịu được sử dụng hàng ngày và ít biến dạng theo thời gian.

Bên cạnh đó, sàn entablonado dùng các tấm gỗ dài, rộng mang đến nét hiện đại và liền mạch hơn, làm nổi bật các vân gỗ tự nhiên của roble châu Âu, nogal, peteribí hay incienso. Khác với parquet dựa chủ yếu vào họa tiết, entablonado tập trung vào vẻ đẹp của gỗ nguyên bản.

Loại gỗ pinotea là biểu tượng của nhiều ngôi nhà cổ ở Argentina, xuất hiện trong các công trình xây dựng từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20. Với sợi gỗ rộng, vân sắc nét và sắc vàng đỏ ấm áp, pinotea phần lớn được nhập khẩu từ các rừng thông chậm lớn ở miền Nam Hoa Kỳ. Những tấm gỗ xưa có độ cứng và độ ổn định đặc biệt, hiện rất khó tìm thấy nguồn tương tự. Do đó, các sàn pinotea nguyên bản được xem như tài sản kiến trúc quý báu, và khi bị che phủ dưới thảm hay sàn nhựa, các kiến trúc sư thường khuyên nên phục hồi thay vì thay mới.

Sàn gỗ khối được làm từ một tấm gỗ nguyên khối, thường chọn các loại như lapacho, roble, peteribí hoặc viraró – những loại gỗ có độ bền vượt trội cùng khả năng chịu tải lớn. Ưu điểm lớn nhất của loại sàn này là có thể mài phẳng, đánh bóng nhiều lần qua các năm, kéo dài tuổi thọ sử dụng tới nhiều thế hệ.

Trong khi đó, sàn gỗ kỹ thuật (engineering floor) được cấu tạo từ nhiều lớp, lớp trên cùng là gỗ tự nhiên, lớp dưới cung cấp sự ổn định về mặt cấu trúc, giúp giảm thiểu biến dạng do thay đổi nhiệt độ, độ ẩm. Với vẻ ngoài gần như không khác biệt so với gỗ khối, loại này ngày càng trở nên phổ biến cho các công trình xây mới hoặc nơi có điều kiện khí hậu biến đổi nhiều.

Không phải tất cả các loại gỗ đều thích hợp để làm sàn do yêu cầu về độ cứng, tính ổn định và khả năng chống biến dạng khi chịu tác động môi trường. Trong số những loại được đánh giá cao có roble châu Âu, roble de Eslavonia, lapacho, viraró, guatambú, peteribí, incienso, nogal, eucalipto đã qua xử lý và pinotea phục hồi. Mỗi loại gỗ mang một đặc tính riêng, ví dụ roble сочетания phong cách và độ bền, lapacho là gỗ rất cứng, guatambú nổi bật với màu sáng đồng đều, còn nogal hay peteribí thu hút nhờ các vân gỗ độc đáo và tông màu ấm.

Ngược với quan niệm phổ biến, sự mài mòn do sử dụng hàng ngày không phải là vấn đề chính. Thách thức lớn nhất với bất kỳ sàn gỗ nào là độ ẩm. Khi gỗ hấp thụ nước sẽ giãn nở; khi mất nước sẽ co lại, gây ra hiện tượng nứt hở khe hoặc cong vênh. Vì vậy, các chuyên gia khuyến cáo nên lau sạch bằng cây lau ướt vừa phải, tránh để nước đọng trên sàn, lau khô ngay lập tức nếu có tràn nước, giữ thông thoáng không khí và dán miếng đệm dưới chân đồ nội thất.

Mặc dù bếp và phòng tắm thường có mức độ ẩm cao, sàn gỗ vẫn có thể được sử dụng nếu biết cách bảo vệ và duy trì. Hiện nay, việc nối liền sàn gỗ giữa các khu vực trong nhà ngày càng được ưa chuộng nhằm tạo sự đồng nhất về thẩm mỹ. Sử dụng các lớp phủ bảo vệ như các loại sơn poliurethane hoặc dầu thế hệ mới có thể tăng khả năng kháng nước trong bếp. Đối với phòng tắm, nên chọn gỗ có tính chống ẩm tự nhiên như lapacho hoặc teca, đồng thời đảm bảo sự thông thoáng và bảo dưỡng thường xuyên để duy trì chất lượng sàn.

Xu hướng hiện nay ưu tiên phục hồi những sàn gỗ nguyên bản thay vì thay mới hoàn toàn. Đối với các loại sàn cổ như parquet roble, entablonado hay pinotea, việc phục hồi bao gồm kiểm tra tình trạng tổng thể, sửa chữa những mảng gỗ hư hại, thay thế các phần thiếu hụt, mài và đánh bóng bề mặt rồi áp dụng các lớp phủ bảo vệ. Đối với sàn pinotea, do độ dày của các bảng gỗ khá lớn, việc bảo dưỡng và sửa chữa có thể tiến hành nhiều lần trong quá trình sử dụng. Khi cần thay bảng mới, các chuyên gia thường sử dụng gỗ tái chế từ những công trình cũ nhằm giữ sự đồng bộ về thẩm mỹ.

Hai nhóm lớp hoàn thiện phổ biến hiện nay là sơn poliurethane hoặc lacca và dầu sơn/ sáp. Sơn poliurethane và lacca cung cấp bề mặt cứng cáp, bền bỉ, giúp giảm thiểu công tác bảo dưỡng thường xuyên. Trong khi đó, dầu và sáp vừa giữ được vẻ tự nhiên của gỗ, vừa dễ dàng sửa chữa từng điểm mà không cần làm lại toàn bộ bề mặt. Sự lựa chọn phụ thuộc vào nhu cầu sử dụng và phong cách thiết kế mong muốn.

Hiện nay, nhiều kiến trúc sư và nhà thiết kế nội thất đã chuyển hướng nhìn nhận về sàn gỗ, không còn chỉ muốn che giấu những vết xước cũ mà thay vào đó trân trọng các nét độc đáo tạo ra theo thời gian: các vân gỗ không đều, các mắt gỗ, những vết sứt mẻ hay lớp patina tự nhiên được tích luỹ qua nhiều năm. Chính điều này tạo nên sự khác biệt và giá trị trường tồn cho sàn gỗ so với các loại vật liệu khác vốn hoàn hảo từ ban đầu nhưng lại dần xuống cấp theo thời gian. Gỗ có khả năng chinh phục thời gian theo cách riêng của nó, trở nên càng đặc biệt khi càng già đi.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.