Những người xa lạ bên cạnh người cao tuổi trong hành trình cuối đời tại Singapore

Tại Mandai Crematorium, Singapore, khoảng 10 người cầm hoa tụ họp bên quan tài của một người cao tuổi đã qua đời vào đêm trước đó, thầm lặng cầu nguyện và tiễn biệt ông. Họ không phải là người thân hay bạn bè mà phần lớn chỉ biết người quá cố trong những ngày cuối đời tại bệnh viện chăm sóc đặc biệt. Người đàn ông này không có người thân nào giúp chuẩn bị cho đám tang, nhưng các tình nguyện viên và nhân viên xã hội đã đảm nhận trách nhiệm đó để ông không phải ra đi một mình. Sau khi nghi thức tang lễ kết thúc với những bài hát thánh ca và hoa được đặt xuống, ngày hôm sau, nhân viên xã hội Adelina Koh đã rải tro cốt của ông tại Khu vườn Hòa Bình ở Choa Chu Kang, thực hiện một trong những di nguyện cuối cùng của người đã khuất.

Adelina Koh, giám đốc chăm sóc người cao tuổi tại tổ chức từ thiện Cheng Hong Welfare Service Society, cho biết: "Không ai xứng đáng bị lãng quên. Mỗi người đều cần có ai đó bên cạnh trong giai đoạn cuối cùng của cuộc đời." Công việc này gần như trở thành hoạt động hàng ngày của cô và tổ chức, vốn chuyên giúp đỡ những người không có hoặc có rất ít sự hỗ trợ từ gia đình trong việc thực hiện các nghi lễ cuối đời. Hiện tổ chức có khoảng 800 tình nguyện viên, trong đó 40 người được đào tạo đặc biệt để phục vụ các dịch vụ hậu sự.

Theo số liệu chính thức năm 2024, Singapore có khoảng 87.000 người từ 65 tuổi trở lên đang sống một mình. Tuy nhiên, chưa có thống kê đầy đủ về số người qua đời trong hoàn cảnh cô đơn. Các nhân viên xã hội ghi nhận số trường hợp này ngày một gia tăng. Năm 2022, Cheng Hong Welfare Service Society xử lý 106 ca tang lễ miễn phí, năm 2023 tăng lên 330 ca và dự kiến năm nay sẽ còn cao hơn nữa. Những trường hợp này thường đến từ các khu vực có thu nhập thấp, hoặc được chuyển đến từ bệnh viện, nhà dưỡng lão và cảnh sát. Chi phí trung bình cho mỗi ca tang lễ khoảng 3.000 đô la Singapore (2.300 USD), được tài trợ chủ yếu bằng quyên góp và công sức của các tình nguyện viên.

Bên cạnh tổ chức tang lễ, các tình nguyện viên còn thường xuyên đưa người cao tuổi ra ngoài ăn uống, mua sắm nhu yếu phẩm và quan tâm đến sức khỏe của họ. Ví dụ, bà Teo Ting Pow Chu, 70 tuổi, sống một mình trong căn hộ thuê sau khi chồng qua đời sáu năm trước, đã quyết định muốn được hỏa táng đơn giản và rải tro cốt xuống biển.

Các nhà tang lễ ghi nhận số người cao tuổi tử vong trong nhà mà không ai phát hiện kịp thời ngày càng tăng, thường do mùi hôi hoặc chất lỏng rò rỉ làm cho hàng xóm phát hiện. Chị Harmony Tee, giám đốc nhà tang lễ Harmony Funeral Care, cho biết các đơn vị này ngày càng phải hỗ trợ khi không có thân nhân có thể thu xếp tang lễ.

Theo luật, người thân không bắt buộc phải chi trả chi phí tang lễ. Trong trường hợp cảnh sát hoặc nhân viên xã hội không tìm được thân nhân chịu trách nhiệm, các nhà tang lễ thường nhận làm việc miễn phí, coi đây là trách nhiệm đạo đức.

Direct Funeral Services, nhà tang lễ khác tại Singapore, cũng thường xuyên tổ chức tàu để rải tro cốt của 30-40 người không có thân nhân nhận xác mỗi vài tháng, với hơn 120 ca miễn phí mỗi năm. Giám đốc Jenny Tay chia sẻ nhiều người cao tuổi lo sợ cái chết cô đơn. Một người lái xích lô đã lên kế hoạch trước cho đám tang tại công ty và còn đề nghị lắp camera trong nhà để nhân viên có thể giám sát nếu ông bị ngã. Mặc dù yêu cầu hiếm thấy, công ty đã chấp thuận và đã kịp thời phát hiện ông ngã nhào một ngày để đưa đi cấp cứu. Chính những trường hợp này đã thúc đẩy thiết lập một quỹ tổ chức các hoạt động giao lưu cho người cao tuổi cô lập, giúp họ gắn kết và hỗ trợ nhau kịp thời khi xảy ra sự cố.

Vấn đề không chỉ xảy ra với người sống một mình mà còn tại các cơ sở dưỡng lão, nơi nhân viên ngày càng đảm nhận trách nhiệm thay mặt thân nhân cho những cư dân không có gia đình. Tại cơ sở Sree Narayana Mission, tỷ lệ cư dân không có thân nhân tăng từ 20% lên 30% trong một năm. Nhân viên xã hội trưởng tại đây, bà Yogeswari Chandrasekaran, nhớ lại trường hợp bà phải tự mình nhận thi thể một cư dân qua đời trong dịp Hari Raya ba năm trước vì không ai khác nhận.

Tại Thye Hua Kwan Nursing Home, các cư dân sống trong các "hộ gia đình" gồm từ hai đến tám người, có khu vực phòng khách và ăn uống riêng nhằm khuyến khích tương tác xã hội và cảm giác gắn kết. Khoảng 7% trong số hơn 280 cư dân không có thân nhân. Đối với những người mắc các bệnh như sa sút trí tuệ hoặc Alzheimer, nhà dưỡng lão tiến hành thảo luận cẩn trọng về nguyện vọng cuối đời khi còn đủ năng lực tinh thần để quyết định.

Chuyên gia cảnh báo thách thức này dự kiến sẽ gia tăng cùng với tốc độ già hóa dân số và quy mô gia đình thu hẹp tại Singapore. Mặc dù các chương trình cộng đồng và kết nối bạn bè đã được chính phủ thúc đẩy nhằm hỗ trợ người cao tuổi sống đơn độc, các bên liên quan khẳng định đây cần là nỗ lực chung của toàn xã hội.

Chuyên gia xã hội học Paulin Straughan từ Đại học Quản lý Singapore nhận định tâm lý né tránh đề cập đến cái chết vẫn phổ biến và là rào cản lớn nhất. Bà nhấn mạnh việc chuẩn bị kỹ càng có thể giúp tránh gây khó khăn cho người thân và bảo đảm nguyện vọng của người ra đi được thực hiện. Những người trực tiếp làm việc với vấn đề này cho rằng việc lên kế hoạch cho cái chết cần trở thành điều bình thường như việc chuẩn bị cho tuổi già, bao gồm trao đổi nguyện vọng, xác định người thực hiện và dự trữ tài chính cho các thủ tục tang lễ nhằm đảm bảo sự ra đi trọn vẹn và nhân phẩm.