Bayern thúc đẩy minh bạch và tốc độ trong tranh luận về trả lại tác phẩm nghệ thuật

Bayern từng bị chỉ trích vì phản ứng chậm trễ và thiếu minh bạch trong vấn đề trả lại tài sản văn hóa bị chiếm đoạt dưới thời Quốc xã, đặc biệt là những tác phẩm nghệ thuật bị lấy đi một cách phi pháp từ các gia đình Do Thái. Ngoài chỉ trích từ các bên thừa kế của các nhà sưu tập nghệ thuật Do Thái, chính sách của Bayern từng bị lên án thiếu quyết liệt và chậm trễ trong việc xử lý các yêu cầu trả lại tài sản.

Trong bối cảnh đó, Bộ trưởng Văn hóa của Bayern, Markus Blume, đã nhấn mạnh vào cuối năm 2024 rằng tỉnh bang không được phép chậm trễ thêm nữa trong vấn đề trả lại tài sản văn hóa bị chiếm đoạt. Ông thừa nhận các tổ chức như Staatsgemäldesammlungen, bộ sưu tập tranh quốc gia của Bayern, đang phải đối mặt với áp lực khi nhận nhiều cáo buộc và câu hỏi chưa được giải đáp liên quan đến các tác phẩm trong bộ sưu tập.

Đáp lại, Bayern đã công bố kế hoạch tái cơ cấu cách tiếp cận đối với tài sản văn hóa bị chiếm đoạt do chính quyền Quốc xã. Căn cứ trên các khuyến nghị của Bàn tròn Trách nhiệm Lịch sử, một trung tâm nghiên cứu về nguồn gốc tác phẩm và các vấn đề liên quan đến trả lại nghệ thuật bị lấy cắp dưới thời Quốc xã sẽ được thành lập tại Viện Lịch sử Đương đại ở Munich.

Bên cạnh đó, một ủy ban độc lập với thành viên bao gồm cả hậu duệ Do Thái của các nạn nhân sẽ được hình thành nhằm tư vấn về chính sách và thực hiện các khuyến nghị liên quan đến việc trả lại tài sản. Tuy nhiên, quyền quyết định cuối cùng trong việc trả lại hiện vật vẫn thuộc về chính quyền Bayern.

Để khẳng định quyết tâm mới, Bộ trưởng Blume đã công bố việc trả lại tác phẩm tượng đồng "Fernande" (1906) của Picasso cho gia đình nhà giao dịch nghệ thuật Do Thái Alfred Flechtheim. Trước đó, vào năm 2024, yêu cầu trả lại tượng đồng này từng bị từ chối. Việc trả lại chỉ có thể thực hiện được kể từ ngày 1.12.2025, khi hội đồng trọng tài chuyên về những tài sản nghệ thuật bị chiếm đoạt dưới thời Quốc xã được thành lập.

Markus H. Stötzel, luật sư đại diện cho khối di sản của Flechtheim, gọi đây là một bước đi công bằng đã chờ đợi từ lâu. Ông cũng cho biết một số tác phẩm khác từng thuộc sở hữu của Flechtheim vẫn còn nằm trong bộ sưu tập của nhà nước Bayern cũng như các bảo tàng công khác tại Đức, một số yêu cầu hồi hương đã được nộp từ năm 2008.

Luật sư Hannes Hartung từ Munich, đại diện cho các gia đình yêu cầu trả lại tác phẩm nghệ thuật, đánh giá cao kế hoạch của Bayern nhưng đồng thời chỉ ra rằng vấn đề không nằm ở nghiên cứu mà chủ yếu do việc thực thi các quyết định hồi hương còn yếu kém. Ông nhấn mạnh rằng nhiều cá nhân từng góp mặt ở Bàn tròn Trách nhiệm Lịch sử hiện vẫn giữ vai trò quan trọng và có thể gây ảnh hưởng đến quá trình thực thi vì xung đột lợi ích.

Lấy ví dụ một bức tranh của họa sĩ Waldmüller từng thuộc bộ sưu tập của Therese Brettauer, người bị buộc bán tranh dưới áp lực của chế độ Quốc xã năm 1938, ông cho biết Bayern đã quyết định trả lại tác phẩm này từ năm 2022 nhưng chưa công khai hay chủ động liên hệ với người thừa kế để tiến hành thủ tục trả lại.

Phản hồi về vấn đề này, Bộ Văn hóa Bayern khẳng định sẵn sàng trả lại các tác phẩm cho người thừa kế hợp pháp ngay khi các giấy tờ pháp lý được cung cấp đầy đủ.

Tuy nhiên, việc quyền quyết định cuối cùng vẫn nằm trong tay chính quyền bang hạn chế mức độ độc lập của các cơ quan tư vấn và thực thi. Do đó, quyết định của Bayern trong những năm tới sẽ là bài kiểm tra quan trọng về khả năng thực hiện các cam kết mới. Việc trả lại tượng "Fernande" của Picasso có thể được coi là bước đầu tiên trong quá trình cải cách này.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.