Ấn Độ tránh được khủng hoảng phân bón nghiêm trọng dù xung đột Tây Á diễn biến căng thẳng

Chiến tranh giữa Mỹ, Israel và Iran cùng với việc đóng cửa eo biển Hormuz kể từ ngày 28/2 đã tạo ra cú sốc lớn chưa từng thấy đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, vượt qua cả những sự kiện năm 1973 và 1979. Dù vậy, tác động lên nguồn cung phân bón tại Ấn Độ, nhất là phân urê, không quá nghiêm trọng.

Dữ liệu từ Hiệp hội phân bón Ấn Độ cho thấy sản lượng urê trong tháng 3 năm 2026 giảm xuống 17,5 lakh tấn so với 24,7 lakh tấn cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân chính là nguồn khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) phục vụ cho sản xuất urê bị gián đoạn do chiến tranh. Trước khi xung đột xảy ra, 53-54% LNG nhập khẩu của Ấn Độ đến từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) theo các hợp đồng dài hạn. Việc vận chuyển LNG qua eo biển Hormuz bị phong tỏa và các cơ sở hóa lỏng khí đốt bị tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái của Iran đã khiến các cam kết này không được thực hiện.

Sản lượng urê trong nước đã hồi phục lên 21 lakh tấn vào tháng 4, tiếp tục tăng lên 25,2 và 25,4 lakh tấn trong tháng 5 và 6. Tổng sản lượng trong quý II năm 2026 đạt 71,5 lakh tấn, tăng 5,4% so với 67,9 lakh tấn cùng kỳ năm trước.

Chuyên gia ngành phân bón cho biết, kết quả này là nhờ chính phủ Ấn Độ đã chỉ đạo các công ty như GAIL (India) Ltd và Indian Oil Corporation đa dạng hóa nguồn LNG nhập khẩu, chuyển hướng mạnh sang thị trường giao ngay (spot market) dù giá cao hơn. LNG nhập từ Mỹ, Oman, Nigeria, Angola, Cộng hòa Congo, Indonesia, Trinidad và Na Uy đã thay thế dần nguồn cung trước đây từ Qatar và UAE.

Song song đó, các công ty nhà nước như Indian Potash Ltd (IPL) và National Fertilizers Ltd đều đã tổ chức các đợt đấu thầu nhập khẩu urê, thu được khoảng 25 và 17 lakh tấn với mức giá từ 444,9 đến 959 USD mỗi tấn. Đợt đấu thầu thứ ba được Rashtriya Chemicals and Fertilizers phát hành ngày 29/7 với kế hoạch nhập thêm 17 lakh tấn urê, dự kiến giao hàng tại các cảng phía Tây và Đông Ấn Độ trong tháng 8.

Trong quý II, tổng lượng urê nhập khẩu đạt 25,1 lakh tấn, tăng mạnh so với 8,4 lakh tấn cùng kỳ năm 2025. Đại diện ngành phân bón nhận định rằng chính phủ đã đảm bảo đủ nguồn nhập khẩu urê và LNG để duy trì sản xuất trong nước, đồng thời không để chi phí nhập khẩu tăng cao đẩy giá phân bón lên, tránh gây áp lực tài chính vượt dự toán ngân sách trợ cấp phân bón.

Tuy nguồn cung urê hiện tương đối ổn định, nhưng các loại phân bón chứa photphat như di-ammonium phosphate (DAP), phân bón hỗn hợp và single super phosphate (SSP) đều ghi nhận sự giảm sút sản lượng trong quý II năm 2026 so với cùng kỳ năm trước. Đồng thời, nhập khẩu những loại phân bón này cũng giảm.

Số liệu cho thấy việc đa dạng hóa nguồn nhập khẩu như với urê và LNG chưa được lặp lại đối với phân bón photphat và nguyên liệu trung gian quan trọng như axit photphoric và lưu huỳnh. Giá nhập khẩu axit photphoric liên tục tăng từ 1.055 USD/tấn quý I năm 2025 lên 1.700 USD/tấn trong quý III năm 2026.

Giá lưu huỳnh còn tăng cao hơn, dao động khoảng 1.100 USD/tấn từ mức 500-550 USD/tấn trước chiến tranh. Nguyên nhân là do các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu Nga và lệnh cấm xuất khẩu từ một nhà cung cấp lớn toàn cầu, cùng với việc nguồn cung bị siết chặt từ QatarEnergy, Saudi Aramco, Abu Dhabi National Oil Company và Iran.

Chiến sự cũng ảnh hưởng đến nguồn cung amoniac – thành phần cung cấp nitơ cho phân bón hỗn hợp – từ các công ty như QatarEnergy, Maaden của Saudi Arabia, SABIC và Iran, vốn trước đây vận chuyển qua eo biển Hormuz. Giá amoniac đã giảm nhẹ còn 650-700 USD/tấn sau khi tăng vọt lên 850-900 USD/tấn hồi tháng 5.

Chuyên gia ngành phân bón giải thích rằng lưu huỳnh rất cần thiết cho sản xuất axit sulfuric, được dùng để xử lý quặng photphat thành axit photphoric. Thiếu lưu huỳnh và axit photphoric sẽ làm gián đoạn sản xuất DAP, SSP và các loại phân bón hỗn hợp.

Trong lĩnh vực DAP, Ấn Độ chỉ ký hợp đồng nhập khẩu 13,5 lakh tấn qua đợt đấu thầu lớn tháng 4 năm 2026 với giá 930-935 USD/tấn, cao so với mức 725-750 USD/tấn một năm trước đó. Chưa có thêm hợp đồng nhập khẩu nào được ký kết kể từ đó.

Quyết định tiếp tục tổ chức các đợt đấu thầu nhập khẩu lớn và tăng trợ cấp cho lưu huỳnh là vấn đề được phía sản xuất trong nước đề xuất để tạo điều kiện ổn định nguồn cung các loại phân bón photphat và hỗn hợp trong bối cảnh giá nguyên liệu tiếp tục tăng cao.

Phía nhu cầu, lượng mưa trong mùa mưa kharif 2026 bị ảnh hưởng bởi El Niño, khiến tổng lượng mưa tháng 6-7 giảm 12,6% so với trung bình nhiều năm. Diện tích gieo trồng vụ kharif cũng giảm 4,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Khác biệt rõ so với các năm 2024 và 2025 vốn có mưa nhiều hơn trung bình, mùa vụ năm nay cho thấy nhu cầu phân bón giảm đi, góp phần giảm áp lực lên nguồn cung. Nhờ vậy, trong khi năm trước Ấn Độ từng trải qua tình trạng thiếu hụt phân bón kéo dài, năm nay tình hình ổn định hơn dù chiến tranh tại Iran vẫn diễn biến phức tạp.

Một quan chức ngành phân bón dự báo với các cuộc bầu cử bang Uttar Pradesh, Punjab và Uttarakhand dự kiến diễn ra vào đầu năm 2027, chính phủ Ấn Độ sẽ tiếp tục thận trọng trong kế hoạch đảm bảo nguồn cung phân bón cho vụ lúa rabi sắp tới.