Khủng hoảng tại Tòa ICC lên cao khi các nước thành viên chuẩn bị bỏ phiếu bãi nhiệm Công tố viên Karim Khan

Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) sẽ chứng kiến một bước ngoặt hiếm thấy khi các nước thành viên họp tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York để bỏ phiếu bí mật về việc bãi nhiệm Công tố viên trưởng Karim Khan. Đây là lần đầu tiên một Công tố viên trưởng của ICC đối diện nguy cơ bị miễn nhiệm sau các cáo buộc nghiêm trọng liên quan tới hành vi sai trái tình dục.

Cuộc bỏ phiếu yêu cầu đa số 63 trong tổng số 125 thành viên ký kết Công ước Rome phải đồng ý trước khi Khan bị loại bỏ. Quy trình diễn ra sau khi Ban lãnh đạo Tòa án ở The Hague đã khuyến nghị loại bỏ ông Khan dựa trên kết luận của một cuộc điều tra nội bộ cho thấy sự vi phạm nặng nề về đạo đức công vụ.

Karim Khan, 56 tuổi, bác bỏ mọi cáo buộc chống lại mình. Ông và luật sư cho rằng không có bất kỳ hành vi tiếp xúc tình dục sai trái nào xảy ra, đồng thời tố cáo quá trình điều tra có nhiều sai sót về pháp lý gây ảnh hưởng đến sự công bằng của vụ việc. Một số nguồn tin thân cận cho biết đã có 44 quốc gia quyết định ủng hộ việc bãi nhiệm Khan, tuy nhiên ông và các bên liên quan đang tích cực vận động ngầm để đảo ngược xu thế này. Kenya và Senegal là những nước ủng hộ Khan, trong khi ông từng đại diện cho Tổng thống Kenya William Ruto và hỗ trợ các công tố viên từ Senegal tại ICC.

Khi ICC đang vật lộn giải quyết cuộc khủng hoảng này, một cuộc chiến pháp lý và ngoại giao gay gắt hơn đang diễn ra khi chính quyền Mỹ dưới thời Donald Trump tăng cường chiến dịch hạn chế quyền lực của tòa án với lý do ICC ảnh hưởng đến chủ quyền Mỹ. Washington đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với 11 quan chức cấp cao của ICC và đang xem xét các phương án ngoại giao khác nhằm làm suy yếu tòa án.

Hành động này làm tổn hại nghiêm trọng đến uy tín ICC, vốn đang đối mặt với áp lực chưa từng có. Các chuyên gia pháp lý cảnh báo sự kiện bãi nhiệm Khan càng làm tình hình trở nên nhạy cảm và làm giảm niềm tin vào thể chế pháp lý quan trọng này.

Các chuyên gia pháp lý chia sẻ rằng thay vì là một phiên tòa hình sự, cuộc bỏ phiếu thực chất là để quyết định liệu Khan có còn đủ tư cách lãnh đạo một tổ chức quốc tế nhạy cảm như ICC hay không. Đó là một quy trình mang tính chất luận tội, tập trung vào khả năng giữ chức vụ thay vì xét xử tội phạm hình sự.

Bất chấp những nghi vấn về quy trình điều tra, các tác giả bài phân tích nhấn mạnh các quốc gia cần xem xét sự phù hợp của Khan tiếp tục công tác sau hơn 14 tháng ông vắng mặt khỏi vị trí công tố viên, cùng với việc bị đình chỉ bởi Bar Standards Board ở Anh và xứ Wales, cũng như sự suy giảm niềm tin trong nội bộ tòa án đối với ông.

Đồng thời, bài viết bác bỏ giả thuyết cáo buộc nhắm vào Khan là nhằm mục đích làm suy yếu ICC sau khi ông yêu cầu các lệnh bắt giữ các quan chức Israel. Những đánh giá hiện tại không thấy có mối liên hệ giữa vụ việc cáo buộc Khan và các thủ tục pháp lý liên quan đến Israel, đồng thời cảnh báo không nên trộn lẫn các phản đối chính trị với những cáo buộc liên quan đến quấy rối tình dục.

Phía luật sư của Khan tiếp tục phản đối quá trình xử lý vụ việc, chỉ ra rằng các quy tắc điều tra đã bị thay đổi giữa chừng và ông không được phép trình bày lý do một cách đầy đủ trước các thành viên trước khi tiến hành bỏ phiếu.

Quyết định sẽ có tác động rộng lớn tới uy tín và tương lai của ICC, ảnh hưởng đến niềm tin của các quốc gia thành viên, cũng như của các nạn nhân và nhân chứng. Nếu Khan bị bãi nhiệm, ứng viên hàng đầu thay thế là Phó Công tố viên Nazhat Shameem Khan của Fiji, người đang giữ vai trò công tố viên tạm quyền và nổi tiếng với quan điểm cứng rắn đối với các yêu cầu bãi bỏ lệnh bắt giữ các quan chức Israel.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.