Nhiều công trình biểu tượng tại Venezuela chịu hư hại nặng sau hai trận động đất

Vào ngày 24 tháng 6 năm 2026, Venezuela hứng chịu hai trận động đất liên tiếp gây ra nhiều thiệt hại cho các công trình kiến trúc tại Caracas và La Guaira. Nhiều tòa nhà mang tính biểu tượng và di tích lịch sử của quốc gia bị tác động, từ Ciudad Universitaria - trung tâm đại học lớn của thủ đô, các khu dân cư, sân bay chính cho đến các nhà thờ cổ kính, với tình trạng tường nứt nẻ, cửa kính vỡ và mặt tiền đầy vết nứt. Một số công trình thậm chí bị biến thành đống đổ nát.

Các chuyên gia đồng thuận rằng kiến trúc Venezuela đang rất cần những kế hoạch kiểm tra, gia cố và bảo tồn có chiều sâu nhằm phục hồi và bảo vệ các công trình bị ảnh hưởng. Trong đó, kiến trúc sư Ricardo Castillo - người sáng lập nền tảng Arquitectura Venezuela và giảng viên đại học, đang tiến hành lập danh mục các công trình bị thiệt hại sau sự kiện.

Ricardo Castillo cho biết trong số các công trình đã khảo sát tại Caracas, phần lớn hư hại tập trung ở các công trình nhà thờ, bao gồm Santa Capilla, Santa Teresa và Nhà thờ Chính tòa Caracas, tất cả đều chịu thiệt hại và nhiều công trình bị gán nhãn "đỏ" - mức nguy hiểm cao. Tình trạng thiếu kế hoạch bảo tồn, cùng việc danh sách di sản chưa được cập nhật suốt 21 năm qua, khiến nhiều di tích quan trọng nằm trong tình trạng dễ tổn thương.

Theo dữ liệu từ Tổng giáo phận Caracas, có ít nhất 27 nhà thờ tại thủ đô bị tác động, 16 trong số đó được xác định là di tích lịch sử theo định nghĩa nhà thờ Công giáo, trong đó có Nhà thờ Santa Teresa và Nhà thờ Divina Pastora. Tại La Guaira, khoảng 5-6 nhà thờ đang trong quá trình đánh giá, gồm Ermita del Carmen - nhà thờ lâu đời thứ hai của bang, nhà thờ Tarmas và nhà thờ San Sebastián de Maiquetía, tất cả đều là di sản của địa phương.

Dù có nhiều thông báo và thông tin từ các tổ chức, đến nay vẫn chưa có một danh sách chính thức toàn diện các công trình kiến trúc bị hư hại trên toàn quốc. Inés Quintero, sử gia và giám đốc Viện Quốc gia Lịch sử Venezuela, nhấn mạnh công tác đánh giá và xác định mức độ thiệt hại di sản là quá trình phức tạp, cần sự phối hợp từ nhiều bên.

Cô cho hay một nền tảng đăng ký toàn diện đang được xây dựng nhằm ghi nhận các di tích văn hóa và đánh giá tác động hậu động đất. Đây là công việc lâu dài, đòi hỏi sự chung tay giữa các cơ quan tôn giáo, tổ chức chuyên trách và các cộng đồng có liên quan. Ngoài ra, Viện Di sản Văn hóa (IPC) thuộc Bộ Văn hóa cũng chịu trách nhiệm quản lý dữ liệu, nhưng việc bảo tồn di sản cần sự phối hợp của nhiều đơn vị công và tư.

Trong số các công trình kiến trúc thuộc địa quan trọng nhất tại Caracas, Palacio de las Academias nằm ở vị trí trung tâm, trên đại lộ Avenida Universidad, đối diện với Palacio Federal Legislativo. Công trình này có lịch sử từ thế kỷ XVI với nhiều biến cố, từng là tu viện San Francisco, trụ sở quốc hội và Đại học Central de Venezuela trước khi trở thành nơi hoạt động của các học viện quốc gia.

Ngày 22 tháng 7, quan chức văn hóa và chuyên gia đã tiến hành đánh giá tình trạng công trình này cùng với sự tham gia của Bộ trưởng Văn hóa Raúl Cazal và nhóm từ Fundapatrimonio. Theo đó, tháp chuông của tòa nhà đã đổ sập, gây hư hại mái và các khu vực xung quanh phòng lưu trữ tài liệu của Academia Nacional de la Historia, khiến nhiều vật dụng bị ảnh hưởng. May mắn là kho lưu trữ tài liệu chính không bị tổn thương và các tài liệu quan trọng đã được di chuyển sang nơi an toàn.

Các biện pháp tạm thời bao gồm dọn dẹp đống đổ nát, loại bỏ phần chuông nặng khỏi mái nhà để tránh nguy cơ sụp đổ thêm. Hiện vẫn còn các vết nứt ở phòng họp chính và hàng loạt đánh giá kỹ thuật đang tiếp tục nhằm xác định phương án bảo trì phù hợp nhất.

Ciudad Universitaria, thuộc Đại học Central de Venezuela (UCV), là công trình được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới và là đỉnh cao sáng tạo của kiến trúc sư Carlos Raúl Villanueva. Ngay sau động đất, nhiều báo cáo về các vết nứt tường và bong tróc vật liệu nội thất tại các viện nghiên cứu cũng như thiệt hại trên các tác phẩm nghệ thuật như bức tranh tường và tượng đài như "El Atleta" tại sân vận động Olympic được công bố.

Hiệu trưởng UCV, Victor Rago, cho biết đã thành lập một tổ công tác kết hợp giữa Hội đồng Bảo tồn và Phát triển (Copred), chuyên gia Viện Vật liệu và Mô hình Kết cấu thuộc khoa Kỹ thuật để tiến hành rà soát cơ sở vật chất. Báo cáo sơ bộ đã được gửi tới Viện Di sản Văn hóa (IPC), và các cuộc đánh giá liên tục diễn ra nhằm theo dõi tình hình, đặc biệt trong bối cảnh các dư chấn sau động đất vẫn tiếp tục.

Tháng 7, một đoàn chuyên gia của UNESCO đã tiến hành khảo sát thực tế và cam kết hỗ trợ kỹ thuật cùng nguồn quỹ khẩn cấp để phục hồi các công trình, bao gồm cả các tác phẩm nghệ thuật tích hợp trong khuôn viên trường. Các tòa nhà như sân vận động, khu bể bơi và trụ sở Ban thể thao của trường đều chịu thiệt hại ở mức từ trung bình đến nghiêm trọng và đã bắt đầu các phương án gia cố tạm thời để tránh rủi ro.

Tại La Guaira, thống đốc José Alejandro Terán báo cáo đầu tháng 7 rằng khoảng 750 công trình bị hư hại do động đất, trong đó 180 tòa nhà bị sập hoàn toàn và 400 tòa nhà còn lại chịu tổn thất từng phần. Mặc dù nhiều công trình có kiến trúc tốt nhưng chưa đủ tuổi để được xếp hạng di sản, nhiều cấu trúc xây dựng từ thập niên 1970 đến 1990 vẫn gặp nguy cơ cao. Trong số đó, tòa nhà Laguna Beach - một công trình đa căn hộ nổi tiếng những năm 1950 với mô hình câu lạc bộ nghỉ dưỡng đầu tiên, đã bị phá hủy hoàn toàn.

Chưa có một bản danh mục chính thức đầy đủ các công trình bị ảnh hưởng trên toàn lãnh thổ Venezuela, dẫn đến khó khăn trong việc hoạch định kế hoạch phục hồi lâu dài. Các chuyên gia, nhà nghiên cứu cùng nhiều tổ chức đang phối hợp xây dựng hệ thống đánh giá, phân loại và bảo tồn nhằm bảo vệ di sản kiến trúc quốc gia trước những thách thức thiên nhiên không lường trước.