Chiến tranh Iran khiến liên minh các chế độ độc tài tại SCO chia rẽ sâu sắc

Tuần này, các ngoại trưởng của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) đang họp tại thủ đô Bishkek của Kyrgyzstan, trong bối cảnh chiến tranh tại Iran cùng cuộc tranh chấp địa chính trị ở eo biển Hormuz đặt ra thách thức nghiêm trọng đối với khối này. Được sáng lập bởi Trung Quốc và Nga cùng các quốc gia thuộc Liên Xô cũ, SCO từng được xem là khối quyền lực chính trị-kinh tế chống lại ảnh hưởng phương Tây. Tuy nhiên, cuộc xung đột tại Iran kể từ năm 2023 đã làm lộ rõ những mâu thuẫn sâu sắc giữa các thành viên SCO, ngay cả khi Ấn Độ là nền dân chủ ổn định duy nhất trong nhóm.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trước cuộc họp đã nhấn mạnh về "sự chung sống bao dung của các nền văn minh" và tầm nhìn "tương lai chung của nhân loại" dưới ngôn từ chính trị quen thuộc của Bắc Kinh, nhằm thể hiện sự gắn kết và tôn trọng đa phương của khối. Tuy nhiên, thực tế phức tạp bên trong SCO cho thấy sự đồng thuận chỉ là bề mặt khi đối mặt với áp lực chiến tranh và địa chính trị.

Mặc dù SCO chính thức lên tiếng ủng hộ toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền của Iran, thế nhưng tổ chức này không can thiệp quân sự để hỗ trợ thực chất, bất kể Iran chính thức trở thành thành viên đầy đủ của SCO từ năm 2023. Tổng thư ký SCO, Nurlan Jermekbayev, người từng giữ chức Bộ trưởng Quốc phòng Kazakhstan, đã dự lễ tang Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Khamenei, tuy nhiên không có dấu hiệu Nga hay Trung Quốc cung cấp viện trợ quân sự cho Iran.

Iran đã tổ chức "Sahand-2025", một cuộc tập trận quân sự SCO đầu tiên tại lãnh thổ nước này vào tháng 12 năm ngoái, nhằm khẳng định vị thế quân sự trong khối và thu hút sự quan tâm của Trung Quốc, Nga. Tuy nhiên, trong bối cảnh xung đột leo thang, sự hỗ trợ này dường như không đủ để Iran được bảo vệ hay đảm bảo an ninh hiệu quả.

Trung Quốc coi trọng khía cạnh kinh tế trong quan hệ với Iran và các quốc gia vùng Vịnh, bởi đây là những nguồn cung cấp năng lượng quan trọng cho nền kinh tế xuất khẩu lớn thứ hai thế giới. Khoảng 1/3 lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc phụ thuộc vào tuyến đường eo biển Hormuz, khiến Bắc Kinh mong muốn xung đột được kiềm chế và không bùng phát quy mô.

Đối với Ấn Độ, vị thế trong SCO và chiến lược an ninh khu vực phức tạp hơn nhiều. Mặc dù chính phủ thủ tướng Narendra Modi không lên án các cuộc tấn công của Mỹ do quan hệ căng thẳng với chính quyền Donald Trump trước đó, New Delhi lại cảnh giác với sự tham gia của đối thủ Pakistan trong vai trò trung gian hòa giải. Chiến tranh đã gây khó khăn cho Ấn Độ khi làm gián đoạn 27% lượng dầu nhập khẩu, buộc nước này phải tăng cường nhập khẩu dầu từ Mỹ Latin và Nga, mặc dù việc nhập khẩu từ Nga gặp nhiều rủi ro do các lệnh trừng phạt. Nguy cơ khủng hoảng năng lượng đang đè nặng khiến lãnh đạo Ấn Độ kêu gọi người dân tiết kiệm nhiên liệu.

Trong khi đó, Nga tuyên bố ủng hộ ngoại giao và hòa bình, nhưng lại tận dụng cuộc chiến để thu hút sự chú ý và nguồn lực của Mỹ khỏi cuộc chiến tranh Ukraine. Từ tháng 3 đến tháng 6, ngân sách Nga đã có thêm khoảng 13,5 tỷ euro thu nhập nhờ giá dầu tăng cao. Dù số tiền đó không đủ bù đắp thâm hụt ngân sách do chiến tranh ở Ukraine gây ra, đây vẫn là nguồn hỗ trợ đáng kể trong bối cảnh khó khăn của Moscow.

Chiến tranh tại Iran cũng có tác động trực tiếp đến tình hình ở Ukraine, khi việc tiêu hao lớn thiết bị và đạn dược liên quan đến đồng minh Mỹ khiến Ukraine thiếu hụt vật tư quan trọng. Tỷ lệ đánh chặn tên lửa đạn đạo của Ukraine trong hai tháng qua chỉ đạt từ 26% đến 41%, tức là trong trường hợp xấu nhất, 75% tên lửa bắn vào Ukraina vẫn có thể đạt mục tiêu. Điều này cho thấy rằng Nga, đại diện SCO tại cuộc họp ở Bishkek, không mặn mà với giải pháp hòa bình tại Iran, bất chấp các lời kêu gọi ngoại giao từ Trung Quốc.

Theo Pavel Lokshin, phóng viên thường trú của Die Welt tại Nga, tình hình này cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trong liên minh SCO giữa các thành viên với các lợi ích và ưu tiên khác biệt về chiến lược, kinh tế và quân sự.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.