Bộ trưởng môi trường Anh dưới áp lực nhóm lợi ích, liệu họ có bảo vệ hệ sinh thái?

Trong suốt bảy năm qua, người dân Anh quan tâm đến môi trường thường không thể gọi đúng tên bộ trưởng môi trường hiện tại. Điều này không phải do họ thiếu kiến thức mà bởi thực tế các bộ trưởng môi trường gần đây đóng vai trò như những cánh cửa mở cho các nhóm vận động hành lang doanh nghiệp thay vì đại diện cho lợi ích cộng đồng và hệ sinh thái thiên nhiên. Người cuối cùng được đánh giá là từng đặt lợi ích công chúng lên trên các nhóm đặc quyền là Michael Gove. Dù ông thường bị công chúng chỉ trích vì các vai trò khác, trong quãng thời gian làm bộ trưởng môi trường, ông đã có những hành động được xem là ưu tiên bảo vệ lợi ích chung.

Bộ trưởng môi trường vừa mãn nhiệm Emma Reynolds là ví dụ điển hình cho xu hướng này. Trong những tuần cuối giữ chức vụ, bà đã cố gắng xóa bỏ các giới hạn quy hoạch đối với các trang trại nuôi gà công nghiệp quy mô lớn, vốn bị coi là một trong những tác nhân gây tổn hại môi trường nghiêm trọng. Trước một ủy ban quốc hội, Reynolds đã chỉ trích các quy định làm chậm tiến trình xây dựng các nhà máy gia cầm khổng lồ và khẳng định có nhiều nhà đầu tư sẵn sàng triển khai dự án nếu được dỡ bỏ các rào cản này.

Tuy nhiên, bà Reynolds cùng các nghị sĩ hỏi cung không đề cập đến nguyên nhân khiến các dự án này bị cản trở, cũng không nêu ra các tác động môi trường tiêu cực. Các trang trại gia cầm công nghiệp thải ra lượng phân vượt quá khả năng hấp thụ của đất, khiến chất thải chảy tràn vào các con sông, làm ô nhiễm và giết chết những dòng sông đẹp nhất của Anh. Việc cấp phép quy hoạch gần như đồng nghĩa với việc sát hại các con sông này và ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế địa phương do làm suy giảm nguồn tài nguyên nước.

Trước đây, Emma Reynolds từng là người đại diện vận động hành lang cho ngành tài chính trước khi tham gia nội các của Keir Starmer. Điều này giúp giải thích một phần về mong muốn thúc đẩy lợi ích doanh nghiệp của bà bất chấp hệ quả môi trường. Thật đáng lo ngại khi người kế nhiệm Reynolds, bộ trưởng mới Angela Eagle, khi còn là phó bộ trưởng, đã từng hỗ trợ việc tháo gỡ những quy định quy hoạch mà ngành gia cầm yêu cầu và thể hiện ủng hộ thúc đẩy tham vọng mở rộng sản xuất.

Đặc biệt, Reynolds từng tuyên bố việc phát triển mạnh mẽ ngành gia cầm sẽ giúp tăng cường an ninh lương thực - quan điểm mà giới chuyên gia cho là trái ngược thực tế. Thức ăn cho chim trong các trang trại này phần lớn phải nhập khẩu hoặc lấy từ đất đai có thể trồng cây thực phẩm cho người trực tiếp. Một nghiên cứu chỉ ra để sản xuất 100g ức gà cần đến 109g đậu nành, gấp nhiều lần lượng đậu nành trong đậu phụ. Thêm vào đó, ngành công nghiệp gia cầm tại Anh bị kiểm soát bởi vài tập đoàn lớn, điều này càng làm giảm tính đa dạng và an toàn thực phẩm.

Reynolds và Eagle còn thành lập Hội đồng Đối tác Nông nghiệp và Thực phẩm để tăng cường hợp tác giữa ngành nông nghiệp, công nghiệp và chính phủ, song danh sách thành viên gồm toàn các bộ trưởng và đại diện ngành, thể hiện rõ mối liên hệ chặt chẽ và ưu tiên lợi ích doanh nghiệp. Một trong các mục tiêu nổi bật là giải quyết rào cản quy hoạch để thúc đẩy sự phát triển của ngành gia cầm.

Ngay trước khi rời nhiệm sở, Reynolds công bố kế hoạch "khôi phục thiên nhiên" của chính phủ, tuy nhiên nội dung bị đánh giá là thiếu quyết đoán và không có các biện pháp cụ thể để đối phó với sự suy giảm nghiêm trọng của hệ sinh thái. Kế hoạch được xem như chỉ là một danh mục các hy vọng mơ hồ và tránh động chạm đến quyền lợi của chủ đất. Thực tế, sự suy thoái tự nhiên vẫn tiếp tục và cam kết bảo vệ 30% diện tích đất tại Anh vào năm 2030 khó có thể đạt được dưới sự quản lý hiện tại.

Chính phủ Keir Starmer còn đề xuất dự luật "quản lý nhằm thúc đẩy tăng trưởng" với nhiều chi tiết chưa được công bố nhưng được cho là sẽ làm tổn hại hơn nữa đến hoạt động bảo vệ thiên nhiên. Đáng chú ý là dự luật có thể bao gồm việc thiết lập các "khu vực tự do tạm thời" (pop-up freeports), cho phép doanh nghiệp hoạt động không bị ràng buộc bởi quy định thông thường, gây rủi ro nghiêm trọng cho môi trường. Đây được xem như phép thử cam kết của chính phủ về việc chấm dứt chủ nghĩa tân tự do và liệu các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp có được cân nhắc lại.

Trước những diễn biến trên, câu hỏi mà nhiều người dân và chuyên gia môi trường vẫn thường xuyên thắc mắc là: liệu bộ trưởng môi trường của Anh có thực sự có đủ quyết tâm để phá vỡ sự ảnh hưởng của các nhóm lợi ích doanh nghiệp và bảo vệ lợi ích của công chúng cũng như thiên nhiên? Hay họ sẽ tiếp tục “trốn tránh” trách nhiệm, ưu tiên các nhóm vận động hành lang thay vì làm tròn nhiệm vụ bảo vệ môi trường?

George Monbiot, nhà báo của Guardian, liên tục đặt câu hỏi này nhằm kêu gọi sự thay đổi trong chính sách môi trường của Anh, một vấn đề có tác động rộng lớn đến sức khỏe của hành tinh và đời sống xã hội.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.