Khám phá bức tranh động 10 năm của bầu trời do Kính viễn vọng Rubin thực hiện

Sau nhiều thập kỷ chuẩn bị kỹ lưỡng, dự án khảo sát bầu trời lớn nhất và tham vọng nhất từng được thực hiện cuối cùng đã chính thức khởi động. Legacy Survey of Space and Time (LSST) là một dự án thiên văn học đặc biệt, bắt đầu ghi nhận quan sát từ tháng 6 năm 2026. Mục tiêu của LSST là chụp lại những hình ảnh toàn cảnh sâu sắc của bầu trời ban đêm lặp đi lặp lại hàng đêm trong suốt 10 năm, tạo thành một bộ phim siêu nét kéo dài suốt thập kỷ về toàn bộ bầu trời đêm. Đối tượng nghiên cứu chính của LSST là các thiên thể biến động liên tục theo thời gian, như những vật thể di chuyển hoặc thay đổi độ sáng, phản ánh vô vàn hiện tượng vũ trụ kỳ thú.

Dự án LSST được thực hiện tại Kính viễn vọng Vera C. Rubin, tọa lạc trên sườn núi Cerro Pachón ở Chile với độ cao hơn 2700 mét, nơi có bầu trời trong trẻo, ổn định lý tưởng cho khảo sát kéo dài.

Đặc điểm nổi bật của Rubin là tấm gương lớn có đường kính 8,4 mét, giúp thu thập ánh sáng sao với hiệu suất cực cao cùng phạm vi quan sát rộng. Không chỉ thế, bộ phận “mắt” của kính là camera kỹ thuật số lớn nhất từng được chế tạo với cảm biến lên tới 3,2 tỷ điểm ảnh, kích thước 64 cm vuông – tương đương diện tích hai khay đựng đồ ăn nhà ăn ghép lại, lớn hơn rất nhiều so với cảm biến camera trên smartphone thông thường.

Khảo sát được thực hiện bằng cách chụp những bức ảnh phơi sáng 30 giây, qua sáu bộ lọc ánh sáng khác nhau—mỗi bộ lọc tương ứng với một vùng sóng ánh sáng riêng biệt giúp phân biệt sao, thiên hà và các vật thể khác.

Mỗi bức ảnh có phạm vi khoảng 3,5 độ vuông trên bầu trời, tương đương diện tích của 50 lần trăng tròn. Bộ ba đêm liên tục chụp sẽ bao phủ toàn bộ bầu trời có thể quan sát từ nơi đặt kính. Trong suốt 10 năm, LSST sẽ chụp lại mỗi điểm trên bầu trời hơn 800 lần, tạo ra tổng cộng hàng triệu bức ảnh.

Khi cộng gộp nhiều bức ảnh một vị trí, các vật thể rất mờ nhạt cũng sẽ được phát hiện, có độ sáng lên tới 27,8 độ trong thang đo độ sáng sao, vượt xa khả năng quan sát bằng mắt thường.

Dự kiến LSST sẽ phát hiện khoảng 20 tỷ thiên hà, 17 tỷ ngôi sao, 10 triệu siêu tân tinh, cùng sáu triệu vật thể trong hệ Mặt Trời. Dù nhiều kính thiên văn khác có thể đã khảo sát bầu trời rộng hơn hoặc sâu hơn, song chưa có ai có thể so sánh với độ sâu và phạm vi rộng lớn của LSST.

Dưới đây là một số khám phá nổi bật có thể phát hiện:

Điều làm giới khoa học hào hứng nhất là những hiện tượng thiên văn bất ngờ chưa từng thấy có thể xuất hiện trong quá trình khảo sát kéo dài và độ phân giải cao của LSST. Những sự kiện như sao bị hố đen xé nát, chấm đỏ nhỏ kỳ lạ hay bùng phát tia gamma đầy bất ngờ sẽ được phát hiện, mở rộng tầm hiểu biết của chúng ta về vũ trụ.

Sau khi phát hiện, các hiện tượng mới sẽ được quan sát kỹ lưỡng bằng các công cụ thiên văn khác nhằm giải mã bản chất và ý nghĩa. Đây chính là mục đích của dự án, thúc đẩy sự tò mò không ngừng của khoa học và công nghệ thiên văn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.