Liban thử nghiệm thỏa thuận miền Nam do Trump làm trung gian giữa Israel và Hezbollah

Vào tuần qua, chính phủ Liban đã ghi nhận một cột mốc đáng chú ý khi Thủ tướng Nawaf Salam cắm lá cờ Liban cao gần một mét bên lề đường ở thị trấn Zawtar al-Gharbiya, nơi trước đó quân đội Israel đã rút lui. Tuy nhiên, chương trình thử nghiệm cho phép quân đội Liban tiến vào hai khu vực thí điểm, bước khởi đầu nhằm chuẩn bị cho việc rút hoàn toàn quân Israel khỏi phía Nam Liban, đã phát sinh sự cố.

Quân đội Liban cho biết trong một trường hợp, binh sĩ Israel đã nổ súng gần các lực lượng Liban đang tiến vào Zawtar al-Gharbiya. Phía Israel xác nhận đã bắn những phát “cảnh cáo” sau khi binh sĩ Liban và một xe quân sự tiến vào khoảng 150 mét trên vùng đất vẫn trong kiểm soát của Israel, vi phạm thỏa thuận giữa hai bên.

Cuối tháng Sáu, dưới sự trung gian của Mỹ, Israel và Liban đã ký một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột kéo dài ở miền Nam Liban. Mặc dù Hezbollah là lực lượng chủ chốt tại khu vực này, tổ chức này không tham gia thỏa thuận và thẳng thừng từ chối bị giải giáp vũ khí theo kế hoạch.

Thỏa thuận định hướng cho quân đội Liban tiến dần vào miền Nam, đồng thời giải giáp Hezbollah trong khu vực, song lại không quy định chi tiết cơ chế thực hiện hay mốc thời gian cụ thể. Israel cũng khẳng định sẽ tiếp tục duy trì lực lượng trong vùng "an ninh" kéo dài sâu vào lãnh thổ Liban trong thời gian dài.

Hai khu vực thí điểm được xác định để quân Liban đầu tiên tiến vào chỉ có một nửa diện tích nằm dưới sự kiểm soát của quân Israel. Báo cáo từ các phương tiện truyền thông Ả Rập và đại diện cộng đồng địa phương khẳng định Zawtar al-Gharbiya thậm chí không bị lực lượng Israel chiếm đóng.

Vùng đất này đã chịu thiệt hại nặng nề từ cuộc giao tranh giữa Israel và Hezbollah vào mùa xuân vừa qua. Quân đội Liban đến đây để rà phá bom mìn chưa nổ nhưng đã kêu gọi người dân tạm thời không trở về nhà. Khu vực thí điểm còn lại bao gồm các thị trấn Froun và Srifa, nằm ngoài vùng an ninh do Israel kiểm soát.

Hiện tiếp tục có nhiều nghi vấn về tính khả thi và hiệu quả của thỏa thuận. Quân đội Liban cho rằng việc kiểm tra vũ khí trong nhà dân tại các vùng tiến vào là khó thực hiện nếu thiếu sự đồng ý, và họ cũng không thể thực hiện điều này khi thiếu hợp tác với Hezbollah.

Theo thông tin từ trang Axios, Mỹ đang đàm phán với cả Israel và Liban nhằm xác định bên chịu trách nhiệm giám sát việc quân Liban kiểm tra kho vũ khí và hạ tầng quân sự, như một điều kiện cho các giai đoạn tiếp theo của việc rút quân Israel.

Thách thức lớn nằm ở việc quân đội Liban tránh đối đầu trực tiếp với Hezbollah, trong khi Israel vẫn nghi ngờ khả năng kiểm soát của quân Liban. Sau cuộc giao tranh vũ trang năm 2024, Liban từng tuyên bố khu vực biên giới là vùng không vũ khí nhưng vẫn còn nhiều kho chứa vũ khí và công trình của Hezbollah.

Quân đội Israel xem đợt rút quân lần này như một "thử nghiệm" để đánh giá tình hình thực tế. Các chuyên gia quân sự cảnh báo không kỳ vọng quá lớn từ động thái quân Liban tiến vào khu vực thí điểm, vì theo phóng viên quân sự của báo Maariv, Avi Ashkenazi, việc này không mang ý nghĩa lớn với phía Israel.

Tại Washington, Tổng thống Donald Trump tiếp đãi Tổng thống Liban Joseph Aoun trong bầu không khí thân thiện, cam kết hỗ trợ quân đội và quốc gia Liban, đồng thời công bố cho phép các hãng hàng không Mỹ thực hiện các chuyến bay thẳng đến nước này nhằm thúc đẩy giao lưu và du lịch. Trump còn khẳng định sẵn sàng tiếp xúc trực tiếp với Hezbollah nếu được yêu cầu, cho dù đây là tổ chức bị nhiều nước coi là khủng bố.

Tổng thống Aoun hy vọng Mỹ sẽ gây áp lực với Israel để thúc đẩy việc rút quân. Trong khi đó, tại Beirut, giới quan sát bày tỏ nghi ngại về sự bền vững trong quan tâm của Mỹ đối với Liban, khi căng thẳng với Iran đang leo thang - Iran là nhà bảo trợ chính của Hezbollah.

Trong chính quyền Trump tồn tại những nhân vật có nguồn gốc Liban như cố vấn Massad Boulos, là con rể của Tổng thống, cùng Đại sứ Mỹ tại Liban Michel Issa. Những người này được nhận định có thể đóng vai trò tạo nên ảnh hưởng và thiện cảm đối với Liban trong chính sách của Mỹ, cùng với mối quan hệ thân thiết với nhà ngoại giao hàng đầu và cố vấn thân cận của Trump, Tom Barrack.

Trong bối cảnh những bất ổn khu vực và khó khăn kiểm soát Hezbollah, tiến trình hòa giải và rút quân ở miền Nam Liban vẫn đầy thử thách và chưa rõ ràng về tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.