Tranh luận về quyền kế vị Hoàng gia Nhật Bản bỏ qua nữ hoàng dù được công chúng ủng hộ

Trong quá trình Quốc hội Nhật Bản thảo luận về sửa đổi Luật Hoàng gia, vấn đề về "nữ hoàng và nữ kế vị theo dòng mẹ" không được đề cập dù khảo sát ý kiến cho thấy phần lớn người dân ủng hộ việc chấp nhận nữ hoàng. Khoảng cách lớn giữa nội dung tranh luận của Quốc hội và quan điểm của công chúng đang hiện hữu mà chưa có dấu hiệu được thu hẹp.

Vào thời Minh Trị (1868-1912), từng có tranh luận ủng hộ nữ hoàng nhưng quan điểm chính thức cho rằng các nữ hoàng trong lịch sử chỉ là những nhân vật tạm thời, đồng thời lo ngại rằng việc có một nữ hoàng theo dòng mẹ sẽ làm đứt đoạn "dòng dõi Hoàng gia liên tục" được cho là từ thời Hoàng đế Jimmu bắt đầu. Luật hiện nay kế thừa quan điểm này và chỉ cho phép nam giới theo dòng cha kế vị, dù Hiến pháp Nhật Bản quy định nguyên tắc bình đẳng giới.

Chính phủ Nhật lập luận rằng quyền kế vị không được coi là quyền cơ bản thuộc về nhân quyền, do đó các điều khoản về bình đẳng giới không áp dụng với vị trí Hoàng đế.

Năm 2005, dưới thời Thủ tướng Junichiro Koizumi, một hội đồng chuyên gia đã đề xuất việc cho phép nữ hoàng và nữ kế vị theo dòng mẹ nhằm đối phó với việc không có con trai sinh ra trong Hoàng gia. Tuy nhiên, năm 2006, tin tức về việc Công chúa Kiko mang thai đã khiến Koizumi thận trọng hơn và không đệ trình dự luật sửa đổi, với lý do tránh biến vấn đề thành công cụ chính trị gây chia rẽ công chúng.

Phản đối mạnh mẽ của nhóm ủng hộ Nippon Kaigi và các tổ chức bảo thủ, cùng với sự lo ngại về các chiến dịch chống đối có thể ảnh hưởng đến an ninh của các chuyên gia tham gia, khiến chính phủ Nhật Bản dè dặt trong việc đẩy mạnh sửa đổi luật. Một quan chức chính phủ nhận định việc không trình dự luật năm 2006 vẫn ảnh hưởng đến cách tiếp cận vấn đề hiện tại.

Nhiều hội đồng địa phương cũng bày tỏ quan điểm coi việc duy trì kế vị theo dòng cha là "vấn đề quan trọng liên quan đến sự ổn định và tiếp tục của quốc gia". Một số chính trị gia trong Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cũng thận trọng không công khai ủng hộ nữ hoàng trong chiến dịch vận động bầu cử do sợ phản ứng từ nhóm bảo thủ.

Dù có sự chống đối trong Quốc hội, các cuộc thăm dò ý kiến của Mainichi Shimbun và các tổ chức khác cho thấy khoảng 72% người dân đồng ý với việc một phụ nữ trở thành hoàng đế, trong khi chỉ có 10% phản đối. Mức độ ủng hộ này áp dụng rộng rãi cả tại người ủng hộ lẫn đối lập chính trị.

Tuy nhiên, vấn đề về cải cách chế độ Hoàng gia chưa từng trở thành đề tài trọng điểm trong các cuộc bầu cử quốc gia tại Nhật Bản. Chế độ Hoàng gia được xem là cách biệt với cuộc sống hàng ngày của người dân, thiếu tính cấp bách so với các vấn đề chính sách như giá cả leo thang hay tăng lương, do đó ít ảnh hưởng đến hành vi bầu cử.

Luật Hoàng gia đã gần như không thay đổi trong 80 năm, và phải mất 20 năm từ lúc có ý định sửa đổi đến khi đạt được mục tiêu, với nhiều khó khăn và trì hoãn. Vấn đề kế vị Hoàng gia vẫn chưa được giải quyết nghiệm trọng, với nghị quyết bổ sung chỉ đưa ra nội dung là "tiếp tục xem xét".

Một quan chức từ Cơ quan Hoàng gia Nhật Bản bày tỏ lo ngại về tình trạng này, đặt câu hỏi xã hội phải đối mặt với khủng hoảng nghiêm trọng đến mức nào mới thúc đẩy được cải cách chế độ kế vị Hoàng gia trong tương lai.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.