Các nhóm tội phạm mạng chuyển hướng tấn công người Mỹ sau cuộc trấn áp của Trung Quốc ở Đông Nam Á

Năm 2023, Trung Quốc tiến hành chiến dịch mạnh tay chống lại các mạng lưới lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á. Hành động này đã khiến các tổ chức tội phạm mạng thay đổi mục tiêu tấn công, chuyển từ người nói tiếng Trung sang người Mỹ và các quốc gia phương Tây khác. Sue-Lin Wong, người dẫn chương trình podcast Scam Inc., nhận định Trung Quốc có lợi thế đáng kể trong việc bảo vệ công dân của mình so với Mỹ, trong khi người dân Mỹ chịu nhiều thiệt hại tài chính.

Trong khi ngành lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á phát triển nhanh chóng trước đó, các băng nhóm bắt đầu tấn công người nói tiếng Trung rồi mở rộng phạm vi toàn cầu. Năm 2023, tổ chức Liên Hợp Quốc công bố các nạn nhân trên khắp khu vực châu Á - Thái Bình Dương đã bị mất tới 114,1 tỷ USD do scam xuyên biên giới.

Sue-Lin Wong ví von ngành lừa đảo như trò chơi "đập chuột" khi các chính phủ dù có thể kiểm soát hoạt động trong nước, song các nhóm tội phạm luôn di chuyển và tái lập vị trí thông qua internet và thiết bị số hiện đại. Sự phối hợp hiếm hoi giữa các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á nhằm triệt phá các tổ chức này đã tạo đột phá nhưng chưa đủ ngăn tình trạng lan rộng toàn cầu.

Theo buổi tọa đàm về chính sách của Viện Chính sách xã hội châu Á, các chuyên gia phân tích tình hình tội phạm mạng và biện pháp chống lại từ Trung Quốc và Mỹ. Việc Trung Quốc bắt đầu bảo vệ công dân rất sớm kể từ chiến dịch chống tham nhũng năm 2013 đã làm đẩy một số hoạt động phi pháp ra khỏi nước này, trước khi lan đến Đông Nam Á và các quốc gia khác.

Khi tội phạm hướng về các mục tiêu phương Tây, Liên Hợp Quốc cảnh báo bọn tội phạm đang chuyển từ các nhóm nhỏ địa phương sang hệ thống mạng lưới quốc tế có tính tổ chức và công nghệ cao. Năm 2024, các cơ quan Mỹ ghi nhận mức tăng đột biến về số lượng vụ lừa đảo và thiệt hại tài chính, với tổng số tiền mất từ các vụ lừa đảo phía Đông Nam Á lên tới ít nhất 10 tỷ USD.

Trái lại, Trung Quốc báo cáo giảm các vụ việc lừa đảo trong nước năm 2024, dù các nhóm cybercrime nội địa vẫn tồn tại khi những kẻ điều hành hồi hương xây dựng mạng lưới mới. Mỹ áp dụng nhiều cơ chế mạnh mẽ về pháp lý song cắt giảm tài trợ cho xã hội dân sự và báo chí điều tra, vốn là kênh thu thập bằng chứng quan trọng tại hiện trường.

Sự thay đổi chính sách của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump vào năm 2025 đã giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), vốn là tổ chức viện trợ lớn nhất thế giới, đồng thời chấm dứt dự án chống buôn người tại châu Á với số tiền đầu tư 164 triệu USD từ 2001 đến 2020. Các động thái này ảnh hưởng lớn đến hiệu quả kiểm soát tội phạm mạng.

Đầu năm 2026, Campuchia tuyên bố sẽ xóa bỏ hoàn toàn các mạng lưới lừa đảo trực tuyến trước cuối tháng 4, dưới áp lực từ Trung Quốc và Mỹ. Chính phủ nước này đã dẫn độ một số nghi phạm quản lý các tổ chức scam về Trung Quốc, đồng thời tuyên bố đóng cửa 250 trung tâm lừa đảo tại địa phương. Tuy nhiên báo cáo của Tổ chức Ân xá Quốc tế trong tháng 6 cho thấy hơn 70% các khu vực scam ở Campuchia không bị ảnh hưởng trong các cuộc rà soát, nhiều kẻ cầm đầu vẫn hoạt động và người bị hại vẫn chịu đựng nhiều hình thức bạo hành.

Montse Ferrer, đồng Giám đốc khu vực của Ân xá Quốc tế, nhấn mạnh chiến dịch này không mang lại đủ sự hỗ trợ cho những nạn nhân bị bắt giữ và tra tấn trong các trung tâm lừa đảo. Họ tiếp tục chịu cảnh ngược đãi mà không được giúp đỡ hiệu quả.

Nhằm đối phó với mối đe dọa lan rộng của các vụ lừa đảo và tội phạm mạng, Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ Marco Rubio thông báo kế hoạch hỗ trợ 2,5 triệu USD nhằm tăng cường hợp tác các nước ASEAN trong chống các hoạt động scam, tội phạm mạng, buôn bán ma túy và rửa tiền. Thông báo được đưa ra trong chuyến thăm Philippines nhằm thúc đẩy các giải pháp chung trong khu vực.

Đây là tín hiệu cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của Mỹ đối với việc kiềm chế các tổ chức tội phạm xuyên quốc gia trên không gian mạng vốn gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân và nền kinh tế.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.