Kinh tế thay thế ở Triều Tiên: Chocolate không cacao và cà phê ít hương vị thật

Choson Sinbo, tờ báo ủng hộ Bình Nhưỡng tại Nhật Bản, cho biết các nhà nghiên cứu tại Đại học Công nghiệp Ryanggang đã phát triển loại chocolate mới làm từ "đậu tím" thay vì bột cacao truyền thống. Công nghệ này đã được đăng ký bằng sáng chế tại Triều Tiên và sản phẩm hiện đã được sản xuất tại một nhà máy thực phẩm ở tỉnh Ryanggang. Đây không chỉ là giải pháp cho việc thiếu hụt nguyên liệu cacao, mà còn thể hiện mong muốn duy trì hình thức chocolate như một biểu tượng tiêu dùng trong nước.

Điều này phản ánh mô hình thay thế đặc trưng tại Triều Tiên, khi những sản phẩm thay thế không đơn giản là bản sao nhạt nhòa của hàng ngoại nhập mà được biến đổi nhằm khẳng định "hàng nội địa". Triều Tiên trong nhiều thập kỷ đã công khai bác bỏ ảnh hưởng bên ngoài nhưng lại thẩm thấu hình thức, hương vị và biểu tượng từ thế giới bên ngoài. Một món ăn vặt trở thành bánh ngọt bản địa, smartphone trở thành sản phẩm công nghệ trong nước, và cacao được thay thế bằng đậu.

Trong số các sản phẩm nổi bật, injogogi là thịt giả làm từ phần bã đậu tương sau khi lấy dầu, từng phổ biến trong thời kỳ đói kém những năm 1990 khi nhiều người dân khó tiếp cận thịt thực. Thịt giả này được cuộn thành tấm mỏng, thường dùng kèm cơm hoặc nước sốt cay, ban đầu chỉ là đồ ăn để tồn tại, sau đó dần trở thành một phần của văn hóa ẩm thực thị trường Triều Tiên.

Bên cạnh đó, cà phê thật vẫn là một món xa xỉ với phần lớn người Triều Tiên, nhưng thói quen và hình ảnh uống cà phê đã trở nên phổ biến. Các thức uống thay thế từ ngũ cốc như cà phê ngô được dùng để thay cà phê thật với chi phí thấp hơn, trong khi các loại cà phê hòa tan sản xuất trong nước cũng bắt đầu xuất hiện tại các thành phố trong vài năm gần đây. Những sản phẩm này không chỉ thay thế về mặt caffeine mà còn tạo nên phong cách uống cà phê, biểu tượng của cuộc sống đô thị hiện đại và khoảnh khắc thoải mái trong nghi thức có ảnh hưởng từ bên ngoài.

Choco Pie – loại bánh ngọt hình tròn kẹp marshmallow phủ chocolate từ Hàn Quốc từng là một trong những mặt hàng ngoại nhập tiêu biểu vào Triều Tiên qua khu công nghiệp Kaesong trước đây. Kaesong từng được xem là cầu nối quan hệ liên Triều song đã bị đóng cửa vào năm 2016 sau các vụ thử nghiệm tên lửa và hạt nhân của Triều Tiên. Trong nhiều năm, Choco Pie được phát cho công nhân tại đây không những được ăn mà còn được cất giữ, trao đổi và buôn bán trên chợ đen Triều Tiên.

Chiếc bánh nhỏ này vượt ra ngoài vai trò của một món ăn vặt, với nhiều người Triều Tiên nó tượng trưng cho mức sống cao hơn của người dân Hàn Quốc. Với Bình Nhưỡng, vấn đề không chỉ là nguồn gốc Hàn Quốc của Choco Pie, mà là việc người dân Triều Tiên ưa chuộng và mong muốn sản phẩm này đến vậy.

Nỗ lực sản xuất bánh tương tự từ các nguyên liệu trong nước như bánh gạo phủ socola mang tên "bánh ngọt chocolate" cho thấy Triều Tiên muốn thay thế hàng ngoại nhập. Tuy nhiên, dù sao đi nữa, những sản phẩm thay thế này chỉ mô phỏng hình dáng và vị ngọt, không thể tạo ra sức hút mạnh mẽ như phiên bản gốc.

Mô hình sản phẩm thay thế không chỉ giới hạn ở thực phẩm. Triều Tiên lâu nay quảng bá các thiết bị điện tử như smartphone, máy tính bảng mang thương hiệu nội địa là thành quả khoa học công nghệ trong nước. Truyền thông nhà nước trình bày những sản phẩm này như biểu hiện của quá trình hiện đại hóa, với tên gọi và thiết kế gợi cảm hứng ngành công nghệ trong nước.

Tuy nhiên, phân tích của các chuyên gia cho thấy nhãn hiệu "nội địa" này có thể gây hiểu lầm. Báo cáo năm 2026 của 38 North cho biết các điện thoại được khảo sát dường như được sản xuất bởi nhà sản xuất thiết bị gốc Trung Quốc, sau đó nhập vào Triều Tiên và được cài đặt hệ điều hành, ứng dụng nội địa hóa. Do đó, smartphone Triều Tiên khác với những sản phẩm thay thế thực phẩm như cà phê ngô hoặc thịt đậu tương. Nó không phải là đồ giả của sản phẩm chưa từng được tiếp xúc mà là sự sao chép thế giới kết nối bên ngoài mà không mở cửa cho nó.

Như vậy, chocolate không chứa cacao và điện thoại thông minh mang thương hiệu Triều Tiên cùng chung câu chuyện: vừa giữ được hình thức hàng tiêu dùng toàn cầu nhưng cắt bỏ phần làm cho sản phẩm có tính ngoại lai, khó kiểm soát hoặc khó tiếp cận.

Nam Sung-wook, giáo sư nghiên cứu Triều Tiên của Đại học Hàn Quốc, nhận định các sản phẩm thay thế không chỉ là minh chứng cho khó khăn kinh tế mà còn là dấu hiệu chính trị và xã hội. Theo ông, Triều Tiên quảng bá chúng như bằng chứng về khả năng tự lực nhưng đồng thời cũng cho thấy giới hạn của tự lực. Mỗi sản phẩm thay thế đều đại diện cho thứ mà quốc gia này khó nhập khẩu, nhưng đồng thời là thứ mà người dân thừa nhận và khao khát.