Giải pháp đơn giản giúp phục hồi tập trung và ngăn ngừa sa sút trí tuệ

Trong chương trình truyền thông về kinh tế của tờ Chosun Ilbo phát sóng ngày 20/7/2026, nhà báo và tác giả nổi tiếng người Anh Johann Hari đã thảo luận về thách thức tập trung trong thời đại số cũng như các giải pháp khả thi để cải thiện tình trạng này. Ông nhấn mạnh hiện nay nhân viên văn phòng Mỹ chỉ dành chưa đến 40 giây cho mỗi công việc trước khi bị phân tâm. Lý do chính không phải là ý chí yếu kém mà là các nền tảng công nghệ khổng lồ như Google, Meta và TikTok đang sử dụng thuật toán tinh vi để giữ chân người dùng trên màn hình nhằm tối đa hóa doanh thu quảng cáo, khiến sự chú ý của con người bị đánh cắp.

Johann Hari dẫn lời các nhân chứng từng làm việc tại Silicon Valley cho biết các công ty thiết kế môi trường thông tin một cách chủ động khai thác sức khỏe tinh thần của người dùng. Để khôi phục khả năng tập trung bị đánh cắp này, ông đề xuất hai hướng tiếp cận chính: phòng thủ cá nhân và hành động xã hội. Ở cấp cá nhân, người dùng nên áp dụng các công cụ như K-Safe, một chiếc hộp khóa điện thoại trong khoảng thời gian định sẵn, hoặc ứng dụng Freedom giúp chặn truy cập một số trang web làm xao nhãng. Ông cho biết bản thân đang thực hiện việc khóa điện thoại ba tiếng mỗi sáng trong lúc sáng tác văn bản. Đặc biệt, ông khuyến khích các gia đình có trẻ em thực hiện ‘nhịn dùng điện thoại’ ít nhất một giờ mỗi ngày để tái thiết kết nối thực sự trong cuộc sống gia đình.

Johann Hari cảnh báo rằng chiến lược cá nhân dù hiệu quả nhưng không đủ để giải quyết vấn đề sự suy giảm tập trung trên diện rộng. Ông kéo ví dụ sự kiện người dân từng cùng nhau loại bỏ xăng pha chì do ảnh hưởng tiêu cực tới phát triển trí não, từ đó kêu gọi xã hội cần có sự hợp tác và quy định về mặt luật pháp nhằm kiểm soát mô hình kinh doanh của các tập đoàn công nghệ khổng lồ. Hành động tập thể sẽ giúp bảo vệ tài sản tinh thần của con người trong kỷ nguyên số.

Excel to more than just computer skills, Johann Hari còn chia sẻ kinh nghiệm cá nhân khi sử dụng thuốc điều trị béo phì dựa trên chất mô phỏng hormone GLP-1, giúp ông giảm 20% trọng lượng cơ thể. Loại thuốc này hoạt động bằng cách mô phỏng hormone tự nhiên của cơ thể, gửi tín hiệu no tới não, ức chế cảm giác thèm ăn và giúp bệnh nhân kiểm soát cân nặng. Ông đánh giá cao lợi ích y khoa của thuốc, đặc biệt trong việc giảm rủi ro bệnh tim mạch và đột quỵ khoảng 20% đối với những người bị béo phì nghiêm trọng. Dự kiến khi bản quyền thuốc hết hạn trong khoảng 8 năm tới, giá thuốc sẽ giảm và thị trường mở rộng nhanh chóng.

Tuy nhiên, Johann Hari cũng cảnh báo nguy cơ lạm dụng thuốc này, đặc biệt trong các khu vực có xu hướng coi trọng ngoại hình như châu Á. Việc dùng thuốc không phù hợp có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như suy dinh dưỡng, rối loạn ăn uống và giảm khối lượng cơ bắp, làm sức khỏe xuống cấp.

Về trí tuệ nhân tạo, Johann Hari nhận định công nghệ là công cụ trung lập về giá trị, quyết định sự tích cực hay tiêu cực của AI là cấu trúc phần thưởng kinh tế đằng sau nó. Trong trường hợp thiếu kiểm soát, AI dễ biến thành công cụ khiến người dùng bị cuốn hút vào việc lướt web vô tận. Tuy nhiên, nếu được thiết kế và sử dụng dưới sự giám sát của các chính sách công cộng và sự đồng thuận xã hội, AI có thể hỗ trợ đắc lực cho công việc trí tuệ của con người, như hỗ trợ tạo bản thảo, tìm kiếm tài liệu. Ông từng tiết lộ việc sử dụng ChatGPT để giúp ghi chép cuộc phỏng vấn và tìm tài liệu, song luôn kiểm chứng thông tin do AI cung cấp để hạn chế sai sót do ‘ảo giác thông tin’ (hallucination).

Kết thúc cuộc phỏng vấn, ông khen ngợi lịch sử phát triển kinh tế và dân chủ của Hàn Quốc, hy vọng thế hệ trẻ nước này tiếp tục phát huy tinh thần đấu tranh để bảo vệ quyền tự chủ trong cuộc sống số và công nghệ tương lai.