Tổng Thống Zelenski Thay Tướng Đầu Bộ Quốc Phòng Ukraine Trong Bối Cảnh Khủng Hoảng Nội Bộ

Tổng thống Ukraine Volodimir Zelenski đã chính thức thay thế vị trí Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Ukraine, khi ông Oleksandr Syrskyi được thay bởi tướng Mykhailo Drapatyi, 43 tuổi, một vị lãnh đạo quân sự được xem là người cải cách. Quyết định này được đưa ra vào tối ngày 21/7 nhằm giải quyết khủng hoảng chính trị-dân sự xảy ra sau khi Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov bị bãi chức, dẫn đến các cuộc biểu tình rầm rộ nhất ở Ukraine kể từ khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự đặc biệt.

Động thái thay đổi cấp cao này đánh dấu sự chấm dứt triều đại của các chỉ huy cũ và mở ra một giai đoạn mới với lớp sĩ quan trưởng thành trong chiến tranh đặc biệt với Nga. Zelenski tiếp tục thay đổi bằng cách bổ nhiệm cả tân Tham mưu trưởng, trong khuôn khổ tổ chức lại quân đội có thể chủ yếu diễn ra về mặt nhân sự.

Tổng thống Zelenski khẳng định rằng, bên cạnh tướng Drapatyi, các nhân vật chủ chốt như Bộ trưởng Quốc phòng tạm quyền Yevhen Khmara và Phó Giám đốc Văn phòng Tổng thống Pavlo Palisa đang cùng xây dựng kế hoạch cải tổ lại bộ máy tham mưu cấp cao của Quân đội. Ông cũng không quên ghi nhận công lao đóng góp lịch sử của ông Syrskyi trong các chiến dịch quốc phòng như bảo vệ Kiev, cuộc phản công tại Kharkiv và hoạt động ở Kursk.

Tướng Drapatyi thuộc thế hệ sĩ quan trưởng thành trong thời chiến với Nga và đã là ứng viên sáng giá trong những ngày qua để kế nhiệm vị trí chỉ huy đầu ngành Quân đội. Phó tướng của ông Drapatyi, Ihor Skybiuk, từng chiến đấu sát cánh bên ông trong nhiều trận đánh, được Tổng thống Ukraine nhắc đến như người cộng sự tin cậy.

Thay đổi lãnh đạo là bước dịch chuyển lớn nhất trong cấu trúc quân sự Ukraine kể từ mùa đông năm 2024, khi ông Syrskyi thay thế vị tướng Valerii Zaluzhny nổi tiếng. Mặc dù sự thay đổi mang dấu ấn thế hệ mới và đáp ứng yêu cầu của phe biểu tình, đây chưa phải là dấu chấm hết cho bất ổn khi các cuộc biểu tình đòi ông Fedorov trở lại cầm quyền vẫn sẽ tiếp diễn.

Trong bối cảnh đó, Tổng thống Zelenski cũng phải cân bằng giữa việc tỏ ra cứng rắn để không mất uy tín nhưng cũng không chịu dồn ép đến mức tạo ra mâu thuẫn sâu sắc. Bộ trưởng Fedorov từng được đánh giá là nhân vật có sức hút mạnh mẽ và hiện vượt qua cả Tổng thống về mức độ ủng hộ trong cộng đồng dân chúng.

Xung đột cơ bản trong tranh luận nội bộ xoay quanh cách thức tổ chức và chỉ huy quân đội. Bộ trưởng Fedorov tin tưởng vào sự hiệu quả của dữ liệu kỹ thuật số cùng các thuật toán trong cải cách, còn ông Syrskyi tôn vinh truyền thống dũng cảm và hy sinh cống hiến. Trong khi phương pháp truyền thống nhấn mạnh kỷ luật và tinh thần chiến đấu đến cùng, thì luồng quan điểm cải cách bên kia tập trung vào dựa vào công nghệ, tối ưu hóa hoạt động và giảm tổn thất sinh mạng.

Căng thẳng tại nội bộ Ukraine phản ánh trong cuộc đối đầu giữa các phong cách lãnh đạo và mô hình quản lý quân sự khác biệt, gây ra sự đối đầu kéo dài giữa Fedorov và Syrskyi. Những nỗ lực trung gian của Tổng thống Zelenski nhằm hạ nhiệt tình hình trong khi vẫn duy trì kiểm soát là một bài toán phòng thủ khá phức tạp.

Bộ trưởng Fedorov đã từ chối các đề nghị quay lại chính phủ với các vị trí khác, cho rằng chỉ chấp nhận trở lại với vai trò Bộ trưởng Quốc phòng vì muốn giữ quyền kiểm soát ngân sách, hợp đồng quân sự và mối quan hệ với tham mưu trưởng. Trong khi đó, Syrskyi rời chức vụ trong tâm trạng tự hào về những thành tích cụ thể như tái chiếm hơn 700 km2 lãnh thổ trong năm 2026.

Người dân Ukraine xuống đường không chỉ vì các quyết định nhân sự mà quan trọng hơn là họ mong đợi một cuộc cải cách sâu rộng giúp quân đội trở nên hiệu quả hơn với nguồn lực ít hơn, giảm thiểu tổn thất và mệt mỏi cho binh sĩ. Bộ trưởng Fedorov từng đặt mục tiêu chủ đạo là giảm tình trạng quá tải và cạn kiệt lực lượng trên tuyến đầu.

Chuyên gia phân tích Jack Watling thuộc Viện hỗn hợp các dịch vụ Hoàng gia (RUSI) nhận xét rằng, các kiểm tra quân sự Ukraine trước đây khuyên không nên để binh sĩ phục vụ liên tục hơn 40 ngày trên tuyến đầu, nhưng thực tế nhiều người đã chiến đấu trong 200 ngày do thiếu nhân lực thay thế và hỏa lực hỗ trợ.

Bộ trưởng Fedorov đề xuất cải tổ cấu trúc các đoàn quân và quy trình luân phiên để nâng cao khả năng chỉ huy, đồng thời muốn tập trung các tiểu đoàn chiến đấu trong cùng một khu vực để tăng hiệu suất quản lý và phối hợp chiến thuật. Ông còn khát vọng tận dụng công nghệ, như drone và các hệ thống không người lái, để giảm thương vong và tăng hiệu quả tác chiến.

Đây là hướng đi nhằm tạo ra một Quân đội bền vững hơn trong cuộc chiến kéo dài, giảm mỏi mệt cho bộ binh, cải thiện tần suất thay quân và phát huy sức mạnh công nghệ thay cho con người phải chịu nhiều hy sinh.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.