Ba năm trôi qua, Dhaka vẫn chờ đợi kế hoạch phòng chống lũ lụt hiệu quả

Gần ba năm trôi qua kể từ khi chính quyền Rajuk phê duyệt kế hoạch chi tiết khu vực giai đoạn 2022-2035 (Detailed Area Plan - DAP) nhằm tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu tại thủ đô Dhaka cùng các vùng lân cận như Gazipur và Narayanganj, nhưng tiến độ thực hiện các dự án trọng điểm vẫn rất hạn chế. Kế hoạch bao gồm việc xây dựng một mạng lưới gồm 14 công viên sinh thái và 55 công viên nước nhằm bảo tồn vùng đất ngập nước, phục hồi chức năng thoát nước tự nhiên và giữ lại nước mưa, từ đó gia tăng khả năng chống chịu với các hiện tượng thời tiết cực đoan.

Đây là một trong những chiến lược quan trọng để giảm thiểu ngập úng, bổ sung nước ngầm, điều hòa nhiệt độ môi trường đô thị, bảo vệ đa dạng sinh học và ngăn chặn sự xâm lấn của các hoạt động dân cư và thương mại vào các vùng đất ngập còn sót lại.

Trong số các dự án đề xuất, công viên sinh thái rộng lớn nhất dự kiến xây dựng tại Công viên quốc gia Bhawal ở Gazipur, cùng với một công viên nước có diện tích 587 mẫu Anh tại khu vực Goran-Chatbari. Ngoài ra, các địa điểm bảo tồn khác được đề xuất tại Uttarkhan, Nasirabad, Keraniganj, Rupganj và Narayanganj. Tuy nhiên, hơn ba năm đã trôi qua, hầu hết các dự án này vẫn chưa được hiện thực hóa, khiến thành phố Dhaka ngày càng dễ bị tổn thương trước các trận mưa lớn và nhiệt độ tăng cao.

Gần đây, những trận mưa dữ dội đã làm ngập sâu nhiều khu vực trong thủ đô, làm gián đoạn giao thông và sinh hoạt hàng ngày, làm dấy lên những câu hỏi về lý do tại sao kế hoạch quan trọng này vẫn chỉ dừng lại trên giấy tờ.

Ông Adil Mohammed Khan, Giám đốc Viện Quy hoạch và Phát triển (Institute for Planning and Development - IPD), nhận định việc không thực hiện các đề xuất quy hoạch đô thị đã góp phần làm trầm trọng thêm khủng hoảng môi trường ngay tại Dhaka. Ông nhấn mạnh: "Sau mỗi cơn mưa ngắn, Dhaka lại chìm trong nước, nhiệt độ ngày càng không thể chịu nổi, trong khi nguồn nước ngầm đang suy giảm nghiêm trọng. Đây là hậu quả tích lũy của việc phớt lờ những quyết định quy hoạch."

Ông Khan cảnh báo nếu không bảo vệ và phát triển kịp thời các khu vực bảo tồn dự kiến, nhiều nơi có thể bị thu hẹp hoặc biến mất dưới sự mở rộng các khu dân cư và thương mại.

Đây không phải là những đề xuất mới mà được kế thừa từ các kế hoạch phát triển đô thị trước đó. Kế hoạch Phát triển Đô thị Dhaka Metropolitan (1995-2015) đã xác định năm hồ điều tiết nước cố định nhằm kiểm soát ngập úng, trong khi Kế hoạch Chi tiết Khu vực năm 2010 đề xuất bảo tồn các vùng chứa nước chính tại Kallyanpur, Goran-Chatbari, Nasirabad, Beraid và Uttarkhan. Tuy nhiên, nhiều khu vực trên đã bị lấn chiếm một phần hoặc bị san lấp mặc dù vẫn được duy trì là khu vực chứa nước trong các kế hoạch hiện hành của DAP và bản Quy hoạch Thoát nước của Dhaka Wasa.

Khác với các hồ điều tiết truyền thống, DAP mới cho phép các vùng đất ngập hoạt động như các hành lang tự nhiên để giảm ngập lụt cũng như duy trì chức năng sinh thái quan trọng.

Ông Md Ashraful Islam, Trưởng phòng Quy hoạch đô thị Rajuk, thừa nhận việc triển khai các dự án vẫn chưa có tiến triển rõ ràng dù nhận thức về tầm quan trọng là rất lớn. Ông cho biết Rajuk đã bắt đầu công việc xây dựng một công viên tại Motijheel và quyết định phát triển một công viên khác tại Ghatarchar. Tuy nhiên, chương trình rộng lớn này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều đơn vị như Rajuk, Bộ Nhà ở và Công trình công cộng, hai chính quyền thành phố Dhaka North và South, Dhaka Wasa, Cục Môi trường, Ban Phát triển Nước Bangladesh và Bộ Đất đai.

Trước tình hình biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, với mưa lớn hơn và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng, các chuyên gia cảnh báo rằng mỗi năm trì hoãn chỉ làm gia tăng rủi ro cho Dhaka về ngập lụt, nhiệt độ cao và suy thoái môi trường.

Chính vì vậy, vấn đề không còn là liệu thủ đô Bangladesh có cần các công viên sinh thái và công viên nước đã lên kế hoạch hay không, mà là tại sao một trong những chiến lược thích ứng khí hậu quan trọng nhất của nước này vẫn chưa được triển khai hiệu quả sau ba năm phê duyệt.