Martín Caparrós phản hồi làn sóng chỉ trích ‘chống Argentina’ sau World Cup 2026

Nhà văn, nhà báo Martín Caparrós, hiện sống tại Tây Ban Nha, đã phản hồi trước các bình luận trên mạng xã hội sau thất bại của đội tuyển Argentina dưới sự dẫn dắt của Lionel Messi trước Tây Ban Nha tại chung kết World Cup 2026. Một trong những bình luận gây chú ý là của diễn viên Samuel L. Jackson, người khẳng định Argentina là “một trong những quốc gia phân biệt chủng tộc nhất thế giới”. Caparrós dùng nhận định này làm điểm xuất phát để bàn về một “chủ nghĩa phân biệt chủng tộc mới” đang lan rộng tại Argentina trong không gian mạng và một số phương tiện truyền thông.

Ông nói rằng gần đây đã nhiều lần nghe thấy và đọc được những lời cáo buộc cho rằng Argentina là nước phân biệt chủng tộc nhất thế giới, mà một phần có thể xuất phát từ sự cạnh tranh trong bóng đá khi Argentina luôn muốn thắng và không chấp nhận thua cuộc dễ dàng.

Caparrós điểm lại lịch sử của đất nước từ thời thuộc địa cho đến hiện nay, nhấn mạnh rằng trước khi người Tây Ban Nha đến, không có ghi chép cụ thể về sự phân biệt chủng tộc bởi dân số ít và sống trong nhóm lỏng lẻo. Chủ nghĩa phân biệt chủng tộc đầu tiên được ghi nhận là của các binh lính đến từ Tây Ban Nha khi tiếp quản vùng Pampas, nơi họ coi những người bản địa là những “thứ yếu kém” cần được kiểm soát, giáo dục và khai thác.

Ông cũng đề cập đến việc từ năm 1550 đến 1800, Tây Ban Nha đã bắt cóc hoặc mua bán khoảng ba đến bốn triệu người châu Phi để đưa sang các thuộc địa ở châu Mỹ làm việc, trong điều kiện tồi tệ từ hành trình đến cuộc sống lao động bắt buộc. Đây là nguồn gốc sâu xa của những hình thức phân biệt chủng tộc cực đoan ở Nam Mỹ, trong đó tầng lớp chủ nhân nô lệ biện minh cho sự ngược đãi dựa trên lý do người da đen bị xem là cấp dưới chỉ vì màu da họ.

Caparrós cũng dẫn chứng rằng Nghị viện năm 1813 đã ban hành quyền tự do cho những người sinh ra từ nô lệ, nhưng những người nô lệ đương thời vẫn tiếp tục bị áp bức đến khi qua đời. Argentina mãi đến năm 1853 mới chính thức bãi bỏ chế độ nô lệ, khi Mỹ và Brazil vẫn duy trì hình thức này trong nền kinh tế của họ.

Trong cuộc chiến Liên minh Tam Quốc chống Paraguay năm 1865, quân đội Buenos Aires có sự tham gia của binh lính da đen, nhiều người trong số họ đã thiệt mạng. Tiếp đó là cuộc chiến với các dân tộc bản địa tại Pampas do tầng lớp giàu có tại Buenos Aires phát động nhằm chiếm đoạt đất đai. Thảm họa dịch sốt vàng năm 1871 cũng ảnh hưởng nghiêm trọng đến cộng đồng người da đen sống ở nơi có điều kiện vệ sinh kém nhất. Đến nay, cùng với Chile, Argentina là quốc gia có tỷ lệ dân số người da đen thấp nhất tại Mỹ Latinh.

Nhà báo lưu ý các phương tiện truyền thông Mỹ từng nhận xét Argentina là quốc gia phân biệt chủng tộc khi tuyển bóng đá Argentina không có cầu thủ da đen trong khi dân số người da đen chiếm chưa tới 0,7%. Caparrós phân tích rằng vào năm 1880, Argentina chỉ có khoảng 2 triệu dân và đến 1920 khoảng 10 triệu, trong đó phần lớn là người nhập cư đến từ nhiều quốc gia châu Âu như Ý, Tây Ban Nha, Pháp, Anh, Đức, Ba Lan, Nga và các nước Trung Đông như Thổ Nhĩ Kỳ, Syria. Sự đa dạng này đã tạo nên xã hội pha trộn với tỷ lệ kết hôn khác nhóm dân tộc khá cao ngay từ đầu, giúp giảm bớt các hình thức phân biệt chủng tộc.

Ông cũng chỉ ra sự khác biệt so với các nước châu Âu hay Mỹ, nơi có các chế độ và tư tưởng phân biệt chủng tộc lâu dài. Theo Caparrós, chủ nghĩa phân biệt chủng tộc tồn tại ở Argentina nhưng không phải là hình thức phân biệt chủng tộc lớn nhất mà phân biệt theo tầng lớp xã hội hay sự nghèo đói mới là vấn đề phổ biến hơn.

Trong lịch sử di dân, tầng lớp giàu có Argentina từng phản kháng khi tưởng rằng có thể chỉ tiếp nhận những người nhập cư thượng lưu như kế toán Thụy Sĩ hay nhà thơ Tuscany, tuy nhiên cuối cùng những người mới nhập cư đã hòa nhập và tạo nên xã hội đa sắc tộc điển hình mà trường học công lập đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các nhóm dân cư.

Bước sang thế kỷ 20, khi nền công nghiệp phát triển mạnh vào khoảng năm 1930, nhiều người từ các tỉnh đi lên Buenos Aires tìm kiếm cơ hội với làn da thường tối màu hơn do lai ghép trước đó. Tầng lớp thượng lưu Buenos Aires gọi họ bằng biệt danh "cabecitas negras", biểu hiện của một loại chủ nghĩa phân biệt xã hội không chính thức. Chủ nghĩa peronism đã đại diện cho những người này tại khu vực thành thị.

Trong những thập niên tiếp theo, Argentina đón nhận lượng lớn người nhập cư từ các nước láng giềng như Paraguay, Bolivia, Peru, chiếm khoảng 2 đến 3 triệu người, tương đương khoảng 5% dân số. Caparrós nhận xét trong bối cảnh khủng hoảng, mức độ chính trị hóa sự kỳ thị với người nhập cư ở Argentina thấp hơn nhiều so với các nước châu Âu, nơi vấn đề này thường được các nhóm cực hữu lợi dụng để gây ảnh hưởng chính trị.

Ông còn chỉ ra sự thiếu công bằng tồn tại trong xã hội, ví dụ người giàu hoặc quyền lực có thể tránh được phân biệt, trong khi người nghèo phải chịu đựng nhiều hơn. So sánh một đoạn đời sống ở Madrid, Caparrós kể về trường hợp các quan chức người Ả Rập được phục vụ đặc biệt tại bảo tàng Prado, trong khi cộng đồng người Hồi giáo nghèo hơn lại bị phân biệt rất rõ rệt.

Caparrós tự nhận mình là người lai tạp giữa nhiều dòng máu và văn hóa như Tây Ban Nha, Argentina, Ba Lan, Do Thái và Nga, minh chứng cho sự phong phú và đa dạng của xã hội Argentina. Ông nhấn mạnh dù nước này còn nhiều thất bại trong các lĩnh vực khác, nhưng sự hòa trộn dân cư là điểm mạnh giúp Argentina khó trở thành xã hội thuần chủng hay phân biệt chủng tộc nặng nề.

Ông kết luận với thái độ lạc quan rằng Argentina sẽ tiếp tục cố gắng vượt qua những định kiến và thách thức liên quan đến phân biệt chủng tộc, đồng thời kêu gọi không nên quá tuyệt vọng nếu muốn hướng tới một xã hội dung hòa hơn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.