Nguồn gốc ủng hộ Palestine của Tây Ban Nha gắn liền với lịch sử Hồi giáo lâu đời

Trong suốt tháng diễn ra FIFA World Cup, các cầu thủ Tây Ban Nha đã thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với người dân Gaza bị bao vây và những người ủng hộ Palestine trên toàn thế giới khi liên tục mang theo lá cờ Palestine trên sân cỏ. Đặc biệt, sau khi giành chiến thắng chung cuộc, Lamine Yamal Nasraoui Ebana đã dẫn đầu màn thể hiện ủng hộ của đội bóng khi giương cao lá cờ Palestine.

Sự ủng hộ bền bỉ của Tây Ban Nha dành cho Palestine có thể được hiểu sâu sắc hơn khi nhìn nhận trong bối cảnh lịch sử lâu dài của đất nước này. Trong gần 800 năm, phần lớn lãnh thổ Tây Ban Nha ngày nay từng là một phần của Caliphate Hồi giáo, nơi mà đạo Hồi được du nhập qua cả biện pháp cưỡng ép lẫn hòa nhập.

Al-Andalus, hay còn gọi là Tây Ban Nha Hồi giáo, được hình thành khi Đế chế Byzantine suy yếu tạo điều kiện cho sự thăng tiến của triều đại Umayyad (661-750 SCN). Đáng chú ý, người Umayyad, xuất phát từ Mecca, được người Goth kiểm soát bán đảo Iberia mời giúp đánh bại đối thủ truyền kiếp Visigoth, vốn là lính đánh thuê gốc Tây Ba Lan dưới thời La Mã.

Cuộc chinh phục bán đảo Iberia do tướng Tariq ibn Ziyad dẫn đầu bắt đầu từ việc chiếm đóng Tulaytulah (nay là Toledo), sau đó mở rộng đến Mérida và Zaragoza (Saraqustah), khiến phần lớn vương quốc Visigoth bị thất thủ. Người Arab nhanh chóng tiến qua cao nguyên Meseta ở trung tâm Iberia và thiết lập quyền kiểm soát tuyệt đối. Thành phố Sevilla (Ishbiliyah) trở thành thủ phủ đầu tiên, tiếp đó là Córdoba, vốn là trung tâm của vùng đất mới gọi là Al-Andalus.

Trong tám thế kỷ tiếp theo, Al-Andalus giữ vị trí trung tâm trong đời sống văn hóa và tôn giáo của thế giới Trung cổ. Theo nhà sử học Joseph F. O’Callaghan, các nhà chinh phục Hồi giáo đã phá vỡ sự thống nhất của vương quốc Visigoth và đưa vào các yếu tố tôn giáo, văn hóa mới, tạo nên một dòng chảy lịch sử đặc biệt ở Tây Ban Nha, khiến nơi đây khác biệt so với các quốc gia châu Âu khác. Dấu ấn của người Hồi giáo vẫn còn rõ nét qua kiến trúc, ngôn ngữ và lối suy nghĩ.

Tuy nhiên, theo O’Callaghan, Tây Ban Nha không bị đồng hóa hoàn toàn với các yếu tố phương Đông hay Ả Rập. Những nền văn hóa La Mã, Đức và Kitô giáo trước đó vẫn duy trì vai trò quan trọng bên cạnh ảnh hưởng của người Hồi giáo.

Triều đại Umayyad tại Syria đã sụp đổ cuối thế kỷ 8, tuy nhiên tại Tây Ban Nha, dưới sự lãnh đạo của Abd al Rahman, đế chế Umayyad tại Córdoba đã phát triển thịnh vượng với chính sách khoan dung và thực dụng, bảo vệ quyền lợi các cộng đồng Kitô giáo, Do Thái và các nhóm không theo Hồi giáo khác. Dù phải đóng thuế Jizya, họ được miễn nộp Zakat.

Thành phố Córdoba, thủ phủ của Al-Andalus có dân số khoảng nửa triệu người, là nơi tập trung nhiều địa danh di sản thế giới do UNESCO công nhận. Nổi bật trong đó là Nhà thờ Hồi giáo lớn được xây dựng từ năm 785-786 dưới thời Abd al Rahman, kết hợp nhiều phong cách kiến trúc Syria, La Mã và Ả Rập nhằm khẳng định tính hợp pháp của lãnh đạo triều đại này.

Theo UNESCO, Nhà thờ Hồi giáo lớn ở Córdoba là một thành tựu nghệ thuật độc đáo với kích cỡ lớn và trần cao ấn tượng. Đây là minh chứng sống động cho Caliphate của Córdoba và là biểu tượng tiêu biểu nhất của kiến trúc tôn giáo Hồi giáo, lớn thứ hai sau Nhà thờ Hồi giáo thành Mecca lúc bấy giờ. Kiến trúc gồm hơn 850 cột đá các loại nâng đỡ những vòm đôi trông như một khu rừng cây cột.

Qua nhiều thế hệ lãnh đạo, phần công trình này không ngừng được mở rộng, điều chỉnh bởi các vị vua như Rahman II, Rahman III và cả các chính quyền Kitô giáo sau này trong thế kỷ 13, từ đó tạo nên một biểu tượng quyền lực đặc trưng cho vùng Iberia.

Caliphate Umayyad bắt đầu suy yếu sau khi Abd al Rahman III băng hà. Xung đột nội bộ thế kỷ 11 khiến Nhà thờ Hồi giáo bị hư hại và cướp phá. Khi quân đội vua Alfonso VII của León và Castile chiếm Córdoba, nhà thờ được tổ chức lễ thánh hóa để chuyển thành nhà thờ Kitô giáo, đồng thời các phần trang trí quý giá bị cướp phá.

Quá trình suy tàn của Al-Andalus kéo dài suốt hai thế kỷ. Các vương quốc Kitô giáo như Castile, León lần lượt chiếm lĩnh phần lớn bán đảo Iberia, chỉ còn Granada là thuộc quyền Hồi giáo. Giai đoạn này cũng chứng kiến cuộc Reconquista nhằm loại bỏ ảnh hưởng Hồi giáo và ép buộc người theo đạo Hồi phải cải đạo hoặc bị trục xuất.

Dù Al-Andalus đã kết thúc về mặt chính trị từ thế kỷ 15, ảnh hưởng của gần một thiên niên kỷ tồn tại vẫn còn sâu đậm trong văn hóa Tây Ban Nha hiện đại. Ví dụ, lời chào "Hasta La Vista" bắt nguồn từ thuật ngữ Ả Rập "Insha-allah" mang nghĩa "Mong vậy"; nhiều thành phố tại châu Mỹ như California, Guadalajara và Guadalupe mang tên gốc từ tiếng Ả Rập.

Ví dụ, California xuất phát từ một tiểu thuyết Tây Ban Nha thế kỷ 16 nhắc đến một nữ hoàng huyền thoại; Guadalajara đến từ "Wadi al Hajarah" có nghĩa là "thung lũng đá" và Guadalupe từ "Wadi al lub" tức "thung lũng sói". Khoảng mỗi 10 từ trong tiếng Tây Ban Nha có gốc Ả Rập, trong đó từ "Alcalde" (thị trưởng) cũng có nguồn gốc từ tiếng Ả Rập "al-qadi".

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn Quang Minh Việt Nam.